آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اشاره
«مسألۀ 1409» کسى که نماز واجب خود را در وقت آن نخوانده، باید قضاى آن را بجا آورد، اگرچه در تمام وقت نماز خواب مانده یا به واسطۀ مستى نماز نخوانده باشد.
«مسألۀ 1410» نمازهاى واجب شبانه روزى که زن در حال حیض یا نفاس نخوانده قضا ندارند، همچنین نمازهاى واجبى که از انسان در حال کفر یا جنون یا بى هوشى که به اختیار خود نبوده ترک شده - در صورتى که کفر یا جنون یا بى هوشى در همۀ وقت نماز
بوده باشد - قضا ندارند، ولى اگر در وقت نماز، مسلمان یا عاقل شود یا به هوش آید و یا پاک گردد، باید نماز خود را بجا آورد، هر چند تنها به مقدار یک رکعت از وقت باقى مانده باشد.
«مسألۀ 1411» اگر در مقدارى از وقت نماز عذر داشته باشد و نتواند نماز بخواند، ولى در بخشى از وقت، به مقدار خواندن نماز (پس از انجام دادن مقدمات آن) وقت داشته باشد و نماز را بجا نیاورد، باید قضاى آن نماز را بجا آورد.
«مسألۀ 1412» اگر بعد از وقت نماز بفهمد نمازى که خوانده باطل بوده، باید قضاى آن را بخواند.
«مسألۀ 1413» کسى که نماز قضا دارد، نباید در خواندن آن کوتاهى کند، ولى واجب نیست فوراً آن را بجا آورد.
«مسألۀ 1414» کسى که نماز قضا دارد مى تواند نماز مستحبّى بخواند.
«مسألۀ 1415» اگر انسان احتمال دهد که نماز قضایى دارد یا نمازهایى که خوانده صحیح نبوده، مستحب است احتیاطاً قضاى آن را بجا آورد.
«مسألۀ 1416» در بجا آوردن قضاى نمازهاى واجب شبانه روزى مراعات ترتیب لازم نیست، مگر در قضاى نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء از یک روز؛ بنابر این کسى که مثلاً یک روز نماز عصر و روز بعد نماز ظهر را نخوانده، لازم نیست اوّل نماز عصر و بعد از آن نماز ظهر را قضا نماید.
«مسألۀ 1417» اگر بخواهد قضاى چند نماز غیر از نمازهاى شبانه روزى مانند نماز آیات را بخواند یا مثلاً بخواهد قضاى یک نماز شبانه روزى و چند نماز غیر آن را بخواند، لازم نیست آنها را به ترتیب بجا آورد.
«مسألۀ 1418» اگر کسى نداند کدام یک از نمازهایى که از او قضا شده مقدم بوده، لازم نیست به نحوى بخواند که ترتیب حاصل شود بلکه مى تواند هر یک را مقدّم بدارد.
«مسألۀ 1419» اگر کسى که نمازهایى از او قضا شده بداند کدام یک جلوتر قضا شده، احتیاط مستحب آن است که به ترتیب قضا کند و آنچه اوّل قضا شده را اوّل و دومى را
بعد و به همین نحو بخواند.
«مسألۀ 1420» کسى که چند نماز از او قضا شده و شمارۀ آنها را نمى داند، مثلاً نمى داند چهار نماز بوده یا پنج نماز، چنانچه مقدار کمتر را بخواند کافى است و همچنین اگر شمارۀ آنها را مى دانسته و فراموش کرده، اگر مقدار کمتر را بخواند کفایت مى کند.
«مسألۀ 1421» کسى که نماز قضایى از روزهاى پیش دارد، مى تواند قبل از خواندن نمازى که قضا شده نماز ادا بخواند و لازم نیست نماز قضا را مقدم بدارد، ولى اگر نماز قضا از همان روز باشد - مثل این که نماز صبح او قضا شده و بخواهد نماز ظهر بخواند - و وقت نیز براى خواندن آن داشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید نماز قضا را پیش از نماز ادا بخواند و اگر سهواً مشغول نماز ادا شده باشد، چنانچه قبل از گذشتن از محل عدول متوجّه شود، بنابر احتیاط واجب باید نیّت خود را به نماز قضا برگرداند و آن را بخواند.
«مسألۀ 1422» کسى که مى داند یک نماز چهار رکعتى نخوانده و نمى داند نماز ظهر است یا عصر یا عشاء، اگر به نیّت قضاى نمازى که نخوانده یک نماز چهار رکعتى بخواند، کافى است و در بلند یا آهسته خواندن این نماز مخیّر است.
«مسألۀ 1423» کسى که نماز قضا به عهده دارد و نمى تواند نمازهاى خود را به طور کامل و با رعایت همۀ شرایط آن بخواند، اگر بداند و یا گمان داشته باشد که در مدت کوتاهى عذر او برطرف خواهد شد، باید انجام نماز قضا را تا برطرف شدن عذر به تأخیر اندازد، وگرنه مى تواند در حال عذر نمازهاى قضاى خود را بجا آورد و اگر بعد از آن عذر او برطرف شد، لازم نیست آنها را اعاده نماید.
«مسألۀ 1424» تا انسان زنده است، اگرچه از خواندن نمازهاى قضاى خود عاجز باشد، دیگرى نمى تواند نمازهاى او را قضا کند.
«مسألۀ 1425» نماز قضا را با جماعت مى شود خواند، چه نماز امام جماعت ادا باشد یا قضا - به شرط این که نماز قضاى امام یقینى باشد نه احتیاطى - و لازم نیست هر دو یک نماز را بخوانند؛ مثلاً اگر نماز قضاى صبح را با نماز ظهر یا عصر امام بخواند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1426» کسى که هنگام نماز، آب براى وضو یا غسل ندارد و چیزى هم که
تیمّم بر آن صحیح است در اختیارش نیست، باید پس از وقت هرگاه توانست وضو یا غسل یا تیمّم کند و آن را قضا نماید و احتیاط واجب آن است که در وقت نیز آن نماز را بدون طهارت به جا آورد.
«مسألۀ 1427» کسى که تا نصف شب خواب مانده و نماز عشاى او قضا شده، مستحب است علاوه بر قضاى نماز، فرداى آن روز را نیز روزه بگیرد و در صورتى که بیدار بوده و در اثر فراموشى یا به علّت دیگر نماز عشاى او قضا شده باشد، این حکم جارى نمى شود و فقط قضاى نماز کفایت مى کند.
«مسألۀ 1428» مستحب است بچّۀ ممیّز (یعنى بچّه اى که خوب و بد را مى فهمد) را به نماز خواندن و عبادت هاى دیگر عادت دهند، بلکه مستحب است او را با رعایت اعتدال و بدون این که باعث انزجار وى گردند، به قضاى نمازها نیز وادار نمایند.