آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
نماز آیات
اشاره
«مسألۀ 1555» نماز آیات که دستور آن بعداً گفته خواهد شد، به واسطۀ
چهار چیز واجب مى شود:
اوّل و دوم: گرفتن خورشید و گرفتن ماه، اگرچه مقدار کمى از آنها گرفته شود و کسى هم از آن نترسد. سوم: زلزله، اگرچه کسى هم نترسد. چهارم: رعد و برق و بادهاى سیاه و سرخ و هر پدیدۀ آسمانى در صورتى که بیشتر مردم از آن بترسند و بنابر احتیاط واجب براى پدیده هاى زمینى مانند رانش یا فرو رفتن زمین نیز در صورتى که بیشتر مردم از آن بترسند، باید نماز آیات بخوانند.
«مسألۀ 1556» اگر بیشتر از یک مورد از چیزهایى که نماز آیات براى آنها واجب است اتّفاق بیفتد، انسان باید براى هر یک از آنها یک نماز آیات بخواند، مثلاً اگر خورشید بگیرد و زلزله هم بشود، باید دو نماز آیات بخواند.
«مسألۀ 1557» کسى که چند نماز آیات بر او واجب است، اگر همۀ آنها براى یک چیز بر او واجب شده باشند، مثلاً سه مرتبه خورشید گرفته و نماز آنها را نخوانده باشد، هنگامى که قضاى آنها را مى خواند، لازم نیست معیّن کند که براى کدام مرتبۀ آنها است، ولى اگر براى گرفتن خورشید و ماه و زلزله یا براى دو تاى اینها نمازهایى بر او واجب شده باشد، بنابر احتیاط واجب باید هنگام نیّت ولو اجمالاً، معیّن کند نماز آیاتى که مى خواند براى کدام یک از آنهاست، ولى در غیر از گرفتن خورشید و ماه و زلزله، لازم نیست تعیین کند که نماز آیات را به چه سببى مى خواند، اگرچه تعیین آن بهتر است.
«مسألۀ 1558» چیزهایى که نماز آیات براى آنها واجب است، در هر محلّى اتّفاق بیفتند، فقط مردم همان محل باید نماز آیات بخوانند و بر مردم جاهاى دیگر حتى اگر مکان آنها به قدرى نزدیک باشد که با آن محل یکى حساب شود، نماز آیات واجب نیست.
«مسألۀ 1559» وقت نماز آیات در خورشید گرفتگى و ماه گرفتگى از وقتى است که خورشید یا ماه شروع به گرفتن مى کند و بنابر احتیاط واجب، نباید نماز آیات را به قدرى تأخیر بیندازد که خورشید یا ماه شروع به باز شدن کند.
«مسألۀ 1560» اگر خواندن نماز آیات را به قدرى تأخیر بیندازد که خورشید یا ماه شروع به باز شدن کند، بنابر احتیاط واجب نباید نیّت ادا و قضا کند، ولى اگر بعد از باز
شدن تمام آن نماز بخواند، باید نیّت قضا نماید.
«مسألۀ 1561» اگر خواندن نماز آیات را به قدرى تأخیر بیندازد که تا باز شدن خورشید یا ماه به اندازۀ یک رکعت وقت باقى مانده باشد، باید نیّت ادا کند؛ ولى اگر کمتر از یک رکعت به شروع باز شدن باقى مانده باشد، بنابر احتیاط واجب نباید نیّت ادا و قضا کند.
«مسألۀ 1562» هنگامى که زلزله، رعد، برق و مانند آنها اتّفاق مى افتد، بنابر احتیاط واجب باید فوراً نماز آیات را بخواند و به هنگام خواندن آن باید نیّت ادا کند و اگر نخواند، تا آخر عمر بر او واجب است، ولى بنابر احتیاط واجب نباید نیّت ادا و قضا کند.
«مسألۀ 1563» اگر از گرفتن خورشید یا ماه باخبر نشود و بعد از باز شدن کامل خورشید یا ماه بفهمد که تمام آن گرفته بوده، باید قضاى نماز آیات را بخواند، ولى اگر بفهمد مقدارى از آن گرفته بوده، قضا بر او واجب نیست.
«مسألۀ 1564» اگر عدّه اى بگویند که خورشید یا ماه گرفته است، چنانچه انسان از گفتۀ آنان اطمینان پیدا نکند و نماز آیات نخواند و بعد از باز شدن خورشید یا ماه معلوم شود راست گفته اند، در صورتى که تمام خورشید یا ماه گرفته بوده، باید نماز آیات را بخواند و اگر قسمتى از آنها گرفته بوده، لازم نیست نماز آیات را بخواند و اگر دو نفر که عادل بودن آنان معلوم نیست بگویند خورشید یا ماه گرفته و بعد معلوم شود که عادل بوده اند، چنانچه تمام خورشید یا ماه گرفته بوده، باید نماز آیات را بخواند، بلکه اگر معلوم شود که مقدارى از آن نیز گرفته بوده، احتیاط واجب آن است که نماز آیات را بخواند.
«مسألۀ 1565» اگر انسان به گفتۀ کسانى که از روى قاعدۀ علمى وقت گرفتن خورشید و ماه را مى دانند اطمینان پیدا کند که خورشید یا ماه گرفته، باید نماز آیات را بخواند و نیز اگر بگویند فلان وقت خورشید یا ماه مى گیرد وفلان مقدار طول مى کشد و انسان به گفتۀ آنان اطمینان پیدا کند، باید به حرف آنان عمل نماید، مثلاً اگر بگویند خورشید فلان ساعت شروع به باز شدن مى کند، احتیاطاً نباید نماز را تا آن وقت تأخیر بیندازد.
«مسألۀ 1566» اگر بفهمد نماز آیاتى که خوانده باطل بوده، باید دوباره آن را بخواند
و اگر وقت گذشته، قضا نماید.
«مسألۀ 1567» اگر در وقت نماز واجب شبانه روزى، نماز آیات نیز بر انسان واجب شود، چنانچه براى هر دو نماز وقت داشته باشد، هر کدام را اوّل بخواند اشکال ندارد، هرچند بهتر است اوّل نماز واجب شبانه روزى را بخواند و اگر وقت یکى از آن دو تنگ باشد، باید اوّل آن را بخواند و اگر وقت هر دو تنگ باشد، باید اوّل نماز واجب شبانه روزى را بخواند.
«مسألۀ 1568» اگر در بین نماز واجب شبانه روزى بفهمد که وقت نماز آیات تنگ است، چنانچه وقت نماز واجب شبانه روزى هم تنگ باشد، باید آن را تمام کند و بعد نماز آیات را بخواند و اگر وقت نماز واجب شبانه روزى تنگ نباشد، باید آن را رها کند و اوّل نماز آیات و بعد نماز واجب شبانه روزى را بجا آورد.
«مسألۀ 1569» اگر در بین نماز آیات بفهمد که وقت نماز واجب شبانه روزى تنگ است، باید نماز آیات را رها کند و مشغول نماز شبانه روزى شود و بعد از آن که نماز را تمام کرد، پیش از انجام عملى که نماز را به هم مى زند، بقیّه نماز آیات را از همان جا که رها کرده بخواند.
«مسألۀ 1570» اگر کسى هنگام گرفتن خورشید یا ماه جنب باشد، چنانچه وقت داشته باشد و متمکّن از غسل کردن باشد، باید فوراً غسل نماید و نماز آیات را بخواند و اگر نتواند غسل کند یا وقت آن را نداشته باشد، باید با تیمّم نماز آیات را بجا آورد.
«مسألۀ 1571» اگر در حال حیض یا نفاس زن، یکى از اسباب وجوب نماز آیات رخ دهد، بنابر احتیاط واجب باید قضاى آن را بعد از پاک شدن بجا آورد.
«مسألۀ 1572» در صورتى که تمام ماه بگیرد و از روى عمد نماز آیات را نخواند، مستحب است پیش از به جا آوردن قضاى آن غسل کند.
دستور نماز آیات
«مسألۀ 1573» نماز آیات دو رکعت است و در هر رکعت پنج رکوع دارد و دستور آن،
این است که انسان بعد از نیّت، تکبیر بگوید و یک حمد و یک سورۀ تمام بخواند و به رکوع رود و سر از رکوع بردارد و دوباره یک حمد و یک سوره بخواند و باز به رکوع رود تا پنج مرتبه و بعد از بلند شدن از رکوع پنجم، به سجده برود و دو سجده نماید و برخیزد و رکعت دوم را نیز مانند رکعت اوّل بجا آورد و تشهّد بخواند و سلام دهد.
«مسألۀ 1574» در نماز آیات انسان مى تواند بعد از نیّت و تکبیر و خواندن حمد، آیه هاى یک سوره را پنج قسمت کند و یک آیه یا بیشتر از آن بخواند و به رکوع رود و سر بردارد و بدون این که حمد بخواند، قسمت دوم از همان سوره را بخواند و به رکوع رود و همین طور تا پیش از رکوع پنجم سوره را تمام نماید؛ مثلاً به قصد سورۀ توحید،«بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» بگوید و به رکوع رود، بعد بایستد و بگوید:«قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ» و دوباره به رکوع رود و بعد از رکوع بایستد و بگوید:«اَللّهُ الصَّمَدُ» و باز به رکوع رود و بایستد و بگوید:
«لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ» و به رکوع رود و باز هم سر بردارد و بگوید:«وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ» و بعد از آن به رکوع پنجم رود و بعد از سر برداشتن، به سجده رفته و دو سجده کند و رکعت دوم را نیز مثل رکعت اوّل بجا آورد و بعد از سجدۀ دوم، تشهّد بخواند و سلام نماز را بگوید.
«مسألۀ 1575» اگر در یک رکعت از نماز آیات، پنج مرتبه حمد و سوره بخواند و در رکعت دیگر یک حمد بخواند و سوره را پنج قسمت کند، مانعى ندارد.
«مسألۀ 1576» چیزهایى که در نمازهاى شبانه روزى واجب و مستحب اند، در نماز آیات نیز واجب و مستحب مى باشند، ولى نماز آیات اذان و اقامه ندارد و مى تواند قبل از نماز سه مرتبه به قصد و امید ثواب بگوید: «اَلصَّلاة».
«مسألۀ 1577» مستحب است بعد از رکوع پنجم و دهم بگوید: «سَمِعَ اللّهُ لِمَنْ حَمِدَه» و نیز پیش از هر رکوع و بعد از آن، تکبیر بگوید، ولى بعد از رکوع پنجم و دهم، گفتن تکبیر مستحب نیست.
«مسألۀ 1578» مستحب است پیش از رکوع دوم، چهارم، ششم، هشتم و دهم قنوت بخواند و اگر فقط یک قنوت پیش از رکوع دهم بخواند، کافى است.
«مسألۀ 1579» اگر در نماز آیات شک کند که چند رکعت خوانده و فکر او به جایى
نرسد، نماز باطل است.
«مسألۀ 1580» اگر شک کند که در رکوع آخر رکعت اوّل است یا در رکوع اوّل رکعت دوم و فکر او به جایى نرسد، نماز باطل است، ولى اگر مثلاً شک کند که چهار رکوع کرده یا پنج رکوع، چنانچه به سجده نرفته باشد، باید رکوعى را که شک دارد بجا آورده یا نه، بجا آورد و اگر به سجده رفته باشد، نباید به شک خود اعتنا کند.
«مسألۀ 1581» هر یک از رکوع هاى نماز آیات رکن است و اگر عمداً یا اشتباهاً کم یا زیاد شود، نماز باطل است.
«مسألۀ 1582» مستحب است نماز آیات به جماعت بجا آورده شود و کیفیّت جماعت آن مانند نمازهاى واجب شبانه روزى است که به جماعت خوانده مى شوند.