آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
نماز جمعه
اشاره
«مسألۀ 1583» نماز جمعه در صورت فراهم بودن شرایط آن، یک واجب تخییرى است؛ یعنى نمازگزار مى تواند در روزهاى جمعه یکى از نمازهاى ظهر و یا نماز جمعه را به جا بیاورد، اگرچه نماز جمعه افضل است و در قرآن و روایات در مورد آن بسیار سفارش شده است.
«مسألۀ 1584» نماز جمعه قضا ندارد و اگر کسى آن را ترک کند، باید به جاى آن نماز ظهر را بجا آورد و اگر وقت نماز ظهر هم گذشته باشد، باید نماز ظهر را قضا نماید.
«مسألۀ 1585» در نماز جمعه علاوه بر شرایطى که براى صحّت نماز گفته شده است، پنج شرط دیگر نیز وجود دارد:
1 - نماز جمعه باید به جماعت خوانده شود.
2 - حداقل تعداد نمازگزاران با امام جمعه باید پنج نفر مرد عاقل و بالغ و بنابر احتیاط غیر مسافر باشند.
3 - امام جمعه قبل از نماز دو خطبه بخواند.
4 - بین دو محلّى که نماز جمعه برگزار مى شود، حداقل یک فرسخ شرعى فاصله باشد.
5 - امام جمعه واجد شرایط باشد.
«مسألۀ 1586» امام جمعه باید بالغ، عاقل، مرد، شیعه دوازده امامى و عادل باشد و توانایى خواندن خطبه ها را در حال ایستاده داشته باشد و بنابر احتیاط واجب بیمارى خوره و یا پیسى نمایان نداشته و نیز حدّ شرعى نخورده باشد و باید امام جمعه از طرف مجتهد جامع الشرایط منصوب باشد و اگر چند مجتهد واجد الشرایط باشند، هر کدام قبلاً اجازه داده باشند کافى است و در صورت تعارض، نظر مجتهد اعلم و اعدل مقدّم است.
«مسألۀ 1587» اگر نماز جمعه با شرایط لازم برگزار شود، کسى که هنگام خواندن خطبه ها - هرچند از روى عمد - حضور نداشته باشد، مى تواند در نماز شرکت کند، بلکه کسى هم که به رکوع رکعت دوم رسیده، مى تواند اقتدا نماید و پس از سلام امام، رکعت دوم را خودش بخواند.
وقت نماز جمعه
«مسألۀ 1588» بنابر احتیاط باید شروع نماز جمعه را از وقتى که عرفاً آن را اول ظهر مى گویند، تأخیر نیندازد و باید احتیاطاً مقدارى از خطبه ها در وقت خوانده شود و شروع خواندن خطبه پیش از ظهر، خلاف احتیاط مستحب است.
«مسألۀ 1589» بنابر احتیاط واجب باید حدود یک ساعت بعد از ظهر شرعى نماز جمعه تمام شده باشد و اگر تا این زمان تمام نشده باشد، احتیاطاً نماز ظهر را هم بخوانند.
«مسألۀ 1590» اگر شک کنند که وقت نماز هنوز باقى است یا نه، نماز جمعه صحیح است.
کیفیّت اقامه نماز جمعه
«مسألۀ 1591» نماز جمعه مانند نماز صبح دو رکعت است و مستحب مؤکّد است در رکعت اوّل پس از حمد «سوره جمعه» و در رکعت دوم پس از حمد «سوره منافقین» خوانده شود و نیز در رکعت اوّل پیش از رفتن به رکوع یک قنوت و در رکعت دوم پس از
بلند شدن از رکوع یک قنوت بخوانند و همچنین واجب است امام جمعه پیش از شروع در نماز به تفصیلى که گفته مى شود دو خطبه بخواند.
«مسألۀ 1592» نمازگزار باید توجه داشته باشد که در رکعت دوم پس از قنوت به رکوع نرود و اگر به رکوع برود، نماز باطل مى شود.
«مسألۀ 1593» بنابر احتیاط واجب امام جمعه باید حمد و سورۀ نماز جمعه را بلند بخواند.
«مسألۀ 1594» شک در تعداد رکعت هاى نماز جمعه موجب بطلان آن است و در سایر احکام حکم نماز دو رکعتى را دارد.
«مسألۀ 1595» بنابر احتیاط واجب هر یک از دو خطبۀ نماز جمعه باید مشتمل بر حمد و ثناى پروردگار، صلوات بر پیامبر اکرم و آل پیامبر علیهم السلام، دعوت مردم به پرهیزکارى و تقوا و نیز خواندن یک سورۀ کامل باشد و خطبۀ دوم باید علاوه بر آن مشتمل بر ذکر نام ائمۀ معصومین علیهم السلام و طلب آمرزش براى مؤمنان باشد.
«مسألۀ 1596» بنابر احتیاط حمد و ثناى پروردگار و صلوات بر پیامبر اکرم و آل پیامبر علیهم السلام باید به عربى گفته شود و در حمد و ثناى خداوند و صلوات بر پیامبر اکرم و آل پیامبر علیهم السلام و دعوت مردم به تقوا و خواندن یک سورۀ کامل در دو خطبه، باید ترتیب مراعات شود.
«مسألۀ 1597» خطبه هاى نماز جمعه را باید شخص امام جمعه در حال ایستاده و با صداى رسا بخواند و میان دو خطبه - هرچند با اندکى نشستن - فاصله شود.
«مسألۀ 1598» بنابر احتیاط واجب امام جمعه باید در حال خطبه با وضو باشد و مستحب است در حال خطبه عمامه بر سر نهاده و به عصا و اسلحه تکیه نماید و هنگام اذان روى منبر بنشیند و پیش از شروع خطبه به حاضرین سلام کند و بر حاضرین واجب کفایى است که جواب سلام امام را بدهند.
«مسألۀ 1599» بنابر احتیاط واجب حاضرین باید به خطبه ها گوش دهند و سکوت نمایند و از خواندن نماز در حال خطبه بپرهیزند. همچنین بنابر احتیاط به طرف خطیب
نشسته و مثل حال نماز باشند و به راست و چپ نگاه نکنند و جابجا نشوند، ولى پس از پایان خطبه ها صحبت کردن و جابجا شدن و نگاه به چپ و راست کردن اشکال ندارد و اگر نکاتى که گفته شد رعایت نکنند، خلاف احتیاط عمل کرده اند، ولى نماز جمعۀ آنان صحیح است.
«مسألۀ 1600» شعار و تکبیر در بین خطبه ها خلاف احتیاط است، ولى به صحّت نماز ضررى نمى رساند.