آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اشاره
دوازده چیز نماز را باطل مى کند و آنها را «مُبطِلات نماز» مى گویند:
* اوّل: آن که در بین نماز یکى از شرطهاى صحّت آن از بین برود، مثلاً در بین نماز بفهمد که مکان نماز او غصبى است.
* دوم: آن که در بین نماز عمداً یا سهواً یا از روى ناچارى، چیزى که وضو یا غسل را باطل مى کند پیش آید، مثلاً ادرار از او بیرون آید؛ ولى کسى که نمى تواند از بیرون آمدن ادرار و مدفوع خوددارى کند، اگر در بین نماز ادرار یا مدفوع از او خارج شود، چنانچه به دستورى که در احکام وضو گفته شد رفتار نماید، نمازش باطل نمى شود و نیز اگر در بین نماز از زن مستحاضه خون خارج شود، در صورتى که به دستور استحاضه رفتار کرده باشد، نمازش صحیح است.
«مسألۀ 1151» کسى که بى اختیار خوابش برده و نمى داند در بین نماز خوابش برده یا بعد از آن، باید نماز را دوباره بخواند.
«مسألۀ 1152» اگر بداند به اختیار خودش خوابیده و شک کند که بعد از نماز بوده یا در بین نماز فراموش کرده که مشغول نماز است و خوابیده، نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1153» اگر در حال سجده از خواب بیدار شود و شک کند که در سجدۀ آخر نماز است یا در سجدۀ شکر بعد از نماز، باید آن نماز را دوباره بخواند.
* سوم: آن که مانند بعض کسانى که شیعه نیستند، دستهارا روى هم بگذارد که به این عمل «تَکَتُّف» مى گویند و این عمل در حال نماز حرام است و بنابر احتیاط، موجب باطل شدن نماز مى شود.
«مسألۀ 1154» هرگاه براى ادب دستها را روى هم بگذارد، اگرچه مثل آنها نباشد، بنابر احتیاط واجب باید نماز را دوباره بخواند، ولى اگر از روى فراموشى یا ناچارى یا براى کار دیگرى، مثل خاراندن دست و مانند آن، دستها را روى هم بگذارد، اشکال ندارد.
* چهارم: آن که بعد از خواندن حمد، «آمین» بگوید، ولى اگر سهواً یا از روى تقیّه بگوید، نماز او باطل نمى شود.
* پنجم: آن که عمداً پشت به قبله کند یا به طرف راست یا چپ قبله برگردد، بلکه اگر عمداً به قدرى برگردد که نگویند رو به قبله است، اگرچه به طرف راست یا چپ نرسد، نماز او باطل است.
«مسألۀ 1155» اگر عمداً یا سهواً همۀ صورت را به طرف راست یا چپ قبله برگرداند، نماز او باطل است و لازم نیست که نماز اوّل را تمام کند، ولى اگر سر را کمى بگرداند، عمداً باشد یا سهواً، نماز او باطل نمى شود.
* ششم: آن که عمداً یک حرف یا بیشتر بگوید، اگرچه معنى نداشته باشد، چه از آن قصد معنى بکند و چه نکند، ولى اگر سهواً بگوید نماز باطل نمى شود.
«مسألۀ 1156» اگر از روى ناچارى عمداً یک حرف یا بیشتر بگوید نیز بنابر احتیاط نمازش باطل است.
«مسألۀ 1157» سرفه کردن و آروغ زدن و آه کشیدن در نماز اشکال ندارد، ولى گفتن آخ و آه و مانند اینها اگر عمدى باشد نماز را باطل مى کند.
«مسألۀ 1158» اگر کلمه اى را به قصد ذکر بگوید، مثلاً به قصد ذکر بگوید: «اَللّهُ اکْبَر» و در هنگام گفتن آن صدا را بلند کند که چیزى را به دیگرى بفهماند، اشکال ندارد، ولى
چنانچه به قصد این که چیزى را به کسى بفهماند بگوید، اگر قصد ذکر نداشته باشد، نماز او باطل است، بلکه اگر قصد ذکر نیز داشته باشد بنابر احتیاط باید نماز را اعاده کند.
«مسألۀ 1159» خواندن قرآن در نماز به قصد قرائت قرآن، غیر از چهار سوره اى که سجدۀ واجب دارند و در احکام جنابت گفته شد، اشکال ندارد و همچنین دعا کردن در نماز جایز است، اگرچه به فارسى یا زبان دیگر باشد.
«مسألۀ 1160» اگر چیزى از حمد و سوره و ذکرهاى نماز را عمداً یا احتیاطاً چند مرتبه بگوید، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1161» انسان نباید در حال نماز به دیگرى سلام کند و اگر دیگرى به او سلام کند، باید به گونه اى پاسخ دهد که سلام مقدّم باشد، مثلاً بگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ» و نباید «عَلَیْکُمُ السَّلامْ» بگوید و احتیاط واجب آن است که اجزاى جواب سلام، مانند اجزاى خود سلام باشد، مثلاً در جواب «علیکم السلام» باید بگوید: «السلام علیکم» و نمى تواند در جواب آن بگوید: «سلامٌ علیکم» و یا «السلام علیک».
«مسألۀ 1162» انسان باید جواب سلام را در نماز یا غیر آن فوراً بگوید و اگر در حال نماز عمداً یا از روى فراموشى جواب سلام را به قدرى تاخیر اندازد که اگر جواب بگوید جواب آن سلام حساب نشود، نباید جواب بدهد و اگر در نماز نباشد، جواب دادن واجب نیست.
«مسألۀ 1163» باید جواب سلام را به گونه اى بگوید که سلام کننده بشنود، ولى اگر سلام کننده ناشنوا باشد، چنانچه انسان به نحو معمول جواب او را بدهد کافى است؛ ولى چنانچه نتواند جواب سلام را ولو با اشاره به او بفهماند، جواب سلام او واجب نیست.
«مسألۀ 1164» نمازگزار باید جواب سلام را به قصد جواب بگوید نه به قصد قرائت قرآن، ولى گفتن جواب سلام به قصد دعا به معناى طلب سلامت از خدا براى گویندۀ سلام، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1165» اگر زن یا مرد نامحرم یا بچّۀ ممیّز، یعنى بچّه اى که خوب و بد را
مى فهمد، به نمازگزار سلام کند، نمازگزار باید جواب او را بدهد.
«مسألۀ 1166» اگر نمازگزار جواب سلام را ندهد، معصیت کرده، ولى نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1167» اگر کسى به نمازگزار به نحوى غلط سلام کند که سلام حساب نشود، جواب او واجب نیست.
«مسألۀ 1168» جواب سلام کسى که از روى تمسخر یا شوخى سلام مى کند، واجب نیست و احتیاط واجب آن است که در جواب سلام مرد و زن غیر مسلمان فقط بگوید:
«سَلام» یا «عَلَیک».
«مسألۀ 1169» اگر کسى به عدّه اى سلام کند، جواب سلام او بر همۀ آنان واجب است، ولى اگر یکى از آنان جواب دهد کافى است.
«مسألۀ 1170» اگر کسى به عدّه اى سلام کند و کسى که سلام کننده قصد سلام دادن به او را نداشته جواب دهد، باز هم جواب سلام او بر آن عدّه واجب است.
«مسألۀ 1171» اگر به عدّه اى سلام کند و کسى که بین آنان مشغول نماز است شک کند که سلام کننده قصد سلام کردن به او را نیز داشته یا نه و همچنین اگر بداند قصد او را نیز داشته، ولى دیگرى جواب سلام را بدهد، نباید پاسخ بدهد، امّا اگر بداند که قصد او را نیز داشته و دیگرى جواب ندهد، باید جواب او را بگوید.
* هفتم: از مبطلات نماز، خندۀ با صدا و عمدى است و چنانچه لبخند بزند یا سهواً با صدا بخندد به گونه اى که صورت نماز به هم نخورد، نماز او باطل نمى شود.
«مسألۀ 1172» اگر براى جلوگیرى از صداى خنده حال او تغییر کند، مثلاً رنگش سرخ شود، چنانچه از صورت نمازگزار بیرون رود، باید نماز را دوباره بخواند.
* هشتم: آن که براى کار دنیا عمداً با صدا گریه کند، ولى اگر براى کار دنیا بى صدا گریه کند، اشکال ندارد و همچنین اگر از ترس خدا یا براى آخرت گریه کند، آهسته باشد یا بلند، اشکال ندارد، بلکه از بهترین اعمال است.
* نهم: آن که کارى مثل دست زدن و به هوا پریدن و مانند آنها، انجام دهد که صورت
نماز را به هم بزند، کم باشد یا زیاد، عمداً باشد یا از روى فراموشى؛ ولى انجام عملى مثل اشاره کردن با دست که صورت نماز را به هم نمى زند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1173» اگر در بین نماز به قدرى ساکت بماند که نگویند نماز مى خواند، نماز او باطل است.
«مسألۀ 1174» اگر در بین نماز عملى انجام دهد یا مدّتى ساکت شود و شک کند که نماز به هم خورده یا نه، نماز او صحیح است.
* دهم: آن که به گونه اى بخورد و بیاشامد که صورت نماز را به هم زند.
«مسألۀ 1175» احتیاط واجب آن است که در نماز از خوردن و آشامیدنى که موجب به هم خوردن موالات عرفیه مى شود، اجتناب کنند.
«مسألۀ 1176» اگر در بین نماز غذایى را که لاى دندانها مانده فرو ببرد، نماز باطل نمى شود و اگر قند یا شکر و مانند اینها در دهان باشد و در حال نماز کم کم آب شود و فرو رود، نماز اشکال پیدا نمى کند.
* یازدهم: از مبطلات نماز، شک در رکعتهاى نماز دو رکعتى یا سه رکعتى یا شک در دو رکعت اوّل نمازهاى چهار رکعتى است و تفصیل آن خواهد آمد.
* دوازدهم: از مبطلات نماز آن است که رکن نماز را عمداً یا سهواً کم یا زیاد کند یا چیزى را که رکن نیست، عمداً کم یا زیاد کند.
«مسألۀ 1177» اگر بعد از نماز شک کند که در بین نماز عملى که نماز را باطل مى کند انجام داده یا نه، نماز او صحیح است.