آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
استحاضه
اشاره
یکى از خونهایى که از زن خارج مى شود یا فضاى داخل فرج را آلوده مى کند، خون استحاضه است و زن را در حال استحاضه، مستحاضه مى گویند.
«مسألۀ 497» خون استحاضه غالباً زرد رنگ و سرد است و بدون فشار و سوزش بیرون مى آید و غلیظ نیز نیست، ولى ممکن است گاهى سیاه یا سرخ و گرم و غلیظ باشد و با فشار و سوزش بیرون آید.
«مسألۀ 498» خون استحاضه سه قسم است: قلیله، متوسطه و کثیره. استحاضۀ قلیله آن است که خون، پنبه اى را که زن معمولاً بر محل مى گذارد آلوده کند، ولى به داخل آن نفوذ نکند. استحاضۀ متوسطه آن است که خون در پنبه فرو برود، ولى بر دستمال و مانند آن که معمولاً زنها براى جلوگیرى از خون مى بندند، جارى نشود. استحاضۀ کثیره آن است که خون از پنبه گذشته و بر دستمال نیز جارى شود.
احکام استحاضه
«مسألۀ 499» در استحاضۀ قلیله باید زن براى هر نماز یک وضو بگیرد و ظاهر فرج را نیز اگر خون به آن رسیده، آب بکشد و بنابر احتیاط واجب، پنبه را عوض کند یا آب بکشد.
«مسألۀ 500» در استحاضۀ متوسطه زن علاوه بر انجام دادن اعمال استحاضه قلیله باید یک غسل نیز در شبانه روز به تفصیل ذیل انجام دهد:
اگر استحاضه قبل از نماز صبح یا در بین آن حادث شود، باید براى نماز صبح غسل کند و اگر بعد از خواندن نماز صبح تا قبل از نماز ظهر یا بین آن حادث شود، باید براى نماز ظهر غسل کند و به همین ترتیب قبل از هر نماز یا بین هر نمازى که استحاضه متوسطه حادث شود، باید براى آن غسل نماید و تا صبح دیگر براى نمازهاى خود اعمال استحاضۀ قلیله را که در مساله پیش گفته شد انجام دهد و پس از آن تا وقتى که خون ادامه دارد، هر روز قبل از نماز صبح یک غسل انجام دهد و اگر عمداً یا از روى فراموشى براى نماز صبح غسل نکند، باید براى نماز ظهر و عصر غسل کند و اگر براى نماز ظهر و عصر غسل نکند، باید پیش از نماز مغرب و عشاء غسل نماید، چه خون بیاید و چه قطع شده باشد.
«مسألۀ 501» زن در استحاضۀ کثیره علاوه بر این که باید احتیاطاً براى هر نماز پنبه و دستمالى را که بسته است عوض کند یا تطهیر نماید، باید یک غسل براى نماز صبح و یک غسل براى نماز ظهر و عصر و یک غسل براى نماز مغرب و عشاء بجا آورد و بین نماز ظهر و عصر و همچنین مغرب و عشاء فاصله نیندازد و اگر بین نماز ظهر و عصر
فاصله بیندازد، باید براى نماز عصر دوباره غسل کند و نیز اگر بین نماز مغرب و عشاء فاصله بیندازد، باید براى نماز عشاء دوباره غسل نماید، ولى در استحاضه کثیره براى خواندن نماز، وضو لازم نیست.
«مسألۀ 502» غسل و یا وضوى استحاضه باید در داخل وقت نماز انجام شود؛ بنابر این اگر خون استحاضه پیش از وقت نماز نیز بیاید، اگرچه زن براى آن خون وضو و غسل را انجام داده باشد، بنابر احتیاط واجب باید در هنگام نماز نیز وضو و غسل را بجا آورد، بلکه اگر نزدیک اذان صبح براى نماز شب غسل کند و نماز شب را بخواند، احتیاط واجب آن است که بعد از داخل شدن صبح، دوباره غسل و وضو را بجا آورد.
«مسألۀ 503» مستحاضۀ متوسطه که وظیفه اش وضو گرفتن و غسل کردن است، مى تواند هر کدام را که بخواهد اوّل بجا آورد، ولى بهتر است اوّل وضو بگیرد.
«مسألۀ 504» اگر استحاضۀ قلیله زن بعد از خواندن نماز صبح متوسطه شود، باید براى نماز ظهر و عصر غسل کند و اگر بعد از نماز ظهر و عصر متوسطه شود، باید براى نماز مغرب و عشاء غسل نماید.
«مسألۀ 505» اگر استحاضۀ قلیله یا متوسطۀ زن بعد از خواندن نماز صبح کثیره شود، باید براى نماز ظهر و عصر یک غسل و براى نماز مغرب و عشاء غسل دیگرى بجا آورد و اگر بعد از نماز ظهر و عصر کثیره شود، باید براى نماز مغرب و عشاء غسل نماید.
«مسألۀ 506» زن مستحاضه اى که وظیفۀ او وضو گرفتن و یا تطهیر ظاهر فرج و یا تبدیل و تطهیر پنبه و دستمالى است که بسته، باید این اعمال را براى هر نماز، چه واجب و چه مستحب، انجام دهد و نیز اگر بخواهد نمازى را که خوانده احتیاطاً دوباره بخواند یا نمازى را که تنها خوانده است دوباره با جماعت بخواند، باید تمام کارهایى را که براى استحاضه گفته شد انجام دهد.
«مسألۀ 507» زن مستحاضه براى خواندن نماز احتیاط و سجده و تشهّد فراموش شده و سجدۀ سهو، اگر آنها را بعد از نماز فوراً بجا آورد، لازم نیست کارهاى استحاضه را انجام دهد.
«مسألۀ 508» زن مستحاضه بعد از آن که خونش قطع شد، فقط براى نماز اوّلى که مى خواند باید کارهاى استحاضه را انجام دهد و براى نمازهاى بعد انجام اعمال استحاضه لازم نیست.
«مسألۀ 509» اگر زن نداند استحاضۀ او از کدام قسم است، باید هنگامى که مى خواهد نماز بخواند، وضعیت خود را بررسى کند، به این ترتیب که مقدارى پنبه داخل فرج نماید و کمى صبر کند و بیرون آورد و بعد از آن که فهمید استحاضۀ او کدام یک از آن سه قسم است، اعمالى را که براى آن نوع عنوان شد انجام دهد، ولى اگر بداند تا وقتى که مى خواهد نماز بخواند استحاضۀ او تغییر نخواهد کرد، پیش از داخل شدن وقت نیز مى تواند خود را وارسى نماید.
«مسألۀ 510» زن مستحاضه اگر پیش از آن که خود را وارسى کند مشغول نماز شود، چنانچه قصد قربت داشته و به وظیفۀ خود عمل کرده باشد، مثلاً استحاضۀ او قلیله بوده و به وظیفۀ استحاضۀ قلیله یا متوسطه عمل نموده، نماز او صحیح است و اگر قصد قربت نداشته یا عمل او مطابق وظیفه اش نبوده، مثل آن که استحاضۀ او متوسطه بوده و به وظیفۀ قلیله رفتار کرده، نماز او باطل است.
«مسألۀ 511» زن مستحاضه اگر نتواند خود را وارسى نماید، باید به آنچه مسلماً وظیفۀ اوست عمل کند، مثلاً اگر نمى داند استحاضۀ او قلیله است یا متوسطه، باید اعمال استحاضۀ قلیله را انجام دهد و اگر نمى داند استحاضۀ او متوسطه است یا کثیره، باید اعمال استحاضۀ متوسطه را انجام دهد، ولى اگر بداند استحاضۀ او سابقاً از کدام یک از آن سه قسم بوده، باید به وظیفۀ همان قسم رفتار نماید.
«مسألۀ 512» براى آن که زن مستحاضه شود، باید خون از فرج خارج شود و چنانچه خون استحاضه به فضاى فرج برسد، ولى بیرون نیاید، حکم استحاضه بر آن جارى نمى شود؛ اما پس از خارج شدن خون و مستحاضه شدن زن، مادامى که خون در باطن وجود دارد، زن مستحاضه است، حتى اگر دیگر خونى از او خارج نشود و وقتى پاک مى شود که خون در باطن نیز موجود نباشد.
«مسألۀ 513» اگر زن مستحاضه بداند از وقتى که مشغول وضو یا غسل شده خونى از او بیرون نیامده و در داخل فرج نیز خونى نبوده و اگر نماز را با تأخیر بخواند نیز تا آخر نماز به همین وضعیت باقى خواهد ماند، مى تواند خواندن نماز را تأخیر بیندازد.
«مسألۀ 514» اگر خون استحاضه قبل از نماز قطع شود و در باطن نیز وجود نداشته باشد و مستحاضه به وظیفۀ خود عمل نماید و نمازش را بخواند، چنانچه تا زمان نماز بعدى خون از وى خارج نشود و در فضاى فرج نیز خون وجود نداشته باشد، لازم نیست براى نماز بعدى وظایف استحاضه را به جا آورد، بلکه مى تواند با همان وضو یا غسل نماز بعدى را بخواند، هرچند بداند که دوباره خون استحاضه خواهد آمد.
«مسألۀ 515» اگر زن مستحاضه بداند که پیش از گذشتن وقت نماز به کلّى پاک مى شود یا به اندازۀ خواندن نماز، پاک خواهد شد، باید صبر کند و نماز را در وقتى که پاک است بخواند.
«مسألۀ 516» اگر بعد از وضو و غسل، خون در ظاهر قطع شود و مستحاضه بداند که اگر نماز را به قدرى تأخیر بیندازد که پیش از گذشتن وقت نماز بتواند وضو، غسل و نماز را بجا آورد، کاملاً پاک مى شود، باید نماز را تأخیر بیندازد و هنگامى که کاملاً پاک شد، دوباره وضو و غسل را بجا آورده و نماز را بخواند و اگر وقت نماز تنگ شد، لازم نیست وضو و غسل را دوباره بجا آورد، بلکه اگر وقت براى تیمّم کافى باشد، احتیاطاً به جاى وضو و غسل تیمّم کند.
«مسألۀ 517» وقتى مستحاضۀ کثیره و متوسطه کاملاً از خون پاک شد، باید غسل کند و احتیاطاً براى نماز وضو نیز بگیرد، ولى اگر بداند از وقتى که براى نماز قبلى مشغول غسل شده دیگر خون نیامده، لازم نیست دوباره غسل نماید.
«مسألۀ 518» مستحاضۀ قلیله بعد از وضو و مستحاضۀ متوسطه بعد از غسل و وضو و مستحاضۀ کثیره بعد از غسل، باید فوراً مشغول نماز شوند، ولى گفتن اذان و اقامه و خواندن دعاهاى قبل از نماز اشکال ندارد و در نماز نیز مى توانند اعمال مستحب مثل قنوت و غیر آن را بجا آورند.
«مسألۀ 519» اگر زن مستحاضه بین غسل و نماز فاصله بیندازد، باید دوباره غسل کند و بلافاصله مشغول نماز شود، ولى اگر از هنگام شروع به غسل، خون به فضاى فرج نیاید، غسل مجدد لازم نیست و حکم وضو نیز به همین ترتیب است.
«مسألۀ 520» زن مستحاضه چنانچه براى او ضرر نداشته باشد، باید بعد از غسل و وضو به وسیله اى مانند پنبه از بیرون آمدن خون جلوگیرى کند و چنانچه کوتاهى کند و خون بیرون بیاید، نمازى را که خوانده، باید دوباره بخواند، بلکه بنابر احتیاط واجب باید غسل را نیز اعاده کند.
«مسألۀ 521» اگر در هنگام غسل خون قطع نشود، غسل صحیح است و اگر در بین غسل، استحاضه متوسطه کثیره شود، لازم نیست غسل را از سر بگیرد.
«مسألۀ 522» لازم نیست زن مستحاضه در هنگام روزه، از بیرون آمدن خون جلوگیرى کند.
«مسألۀ 523» روزۀ زن مستحاضه اى که غسل بر او واجب مى باشد، بنابر احتیاط در صورتى صحیح است که غسل هایى را که براى خواندن نمازهاى روز بر وى واجب است، در روز انجام دهد؛ بنابر این چنانچه قبل از خواندن نماز صبح یا ظهر و عصر مستحاضه شود و استحاضۀ وى متوسطه یا کثیره باشد و براى نماز غسل نکند، روزۀ آن روز او باطل است و بنابر احتیاط واجب، غسل نماز مغرب و عشاى شبى که مى خواهد فرداى آن را روزه بگیرد نیز شرط صحّت روزۀ فردا مى باشد؛ ولى چنانچه براى نماز مغرب و عشاء غسل نکند، اگر پیش از طلوع فجر به جهتى (مثل نماز شب) غسل کند، براى صحّت روزۀ فردا کافى است.
«مسألۀ 524» اگر بعد از نماز عصر مستحاضه شود، صحّت روزۀ آن روز او منوط به غسل نیست.
«مسألۀ 525» اگر استحاضۀ قلیلۀ زن پیش از نماز، متوسطه یا کثیره شود، باید اعمال استحاضۀ متوسطه یا کثیره را که بیان شد انجام دهد و اگر استحاضۀ متوسطه، کثیره شود، باید اعمال استحاضۀ کثیره را انجام دهد، ولى چنانچه پیش از همان نماز براى
استحاضۀ متوسطه غسل کرده باشد، لازم نیست دوباره براى کثیره نیز غسل کند.
«مسألۀ 526» اگر در بین نماز استحاضۀ متوسطه زن کثیره شود، چنانچه پیش از آن نماز غسل انجام داده باشد، نمازش را ادامه مى دهد وگرنه باید نمازش را رها کند و پس از غسل کردن و انجام دادن بقیۀ اعمال استحاضۀ کثیره، نماز را از سر بگیرد و اگر استحاضۀ قلیلۀ او متوسطه و یا کثیره شود، باید نماز را رها کند و براى متوسطه غسل کند و وضو بگیرد و براى کثیره غسل انجام دهد و اعمال دیگر آن را نیز بجا آورد و همان نماز را بخواند و اگر براى غسل یا وضو وقت نداشته باشد، باید بدل از هر کدام آنها که وقت انجام دادن آن را ندارد، تیمّم کند و اگر براى تیمّم نیز وقت نداشته باشد، نمى تواند نماز را رها کند بلکه بنابر احتیاط واجب باید نماز را تمام کند و پس از آن باید قضاى آن را نیز بجا آورد.
«مسألۀ 527» اگر در بین نماز خون متوقف شود و مستحاضه نداند که در باطن نیز قطع شده یا نه، چنانچه بعد از نماز بفهمد که خون در باطن نیز قطع شده بوده، باید وضو و غسل و نماز را دوباره بجا آورد.
«مسألۀ 528» اگر استحاضۀ کثیرۀ زن، متوسطه شود، باید براى نماز اوّل عمل کثیره و براى نمازهاى بعد عمل متوسطه را بجا آورد؛ مثلاً اگر پیش از نماز ظهر استحاضۀ کثیره متوسطه شود، باید براى نماز ظهر غسل کند و براى نماز عصر، مغرب و عشاء فقط وضو بگیرد، ولى اگر براى نماز ظهر غسل نکند و فقط به مقدار نماز عصر وقت داشته باشد، باید براى نماز عصر غسل نماید و اگر براى نماز عصر نیز غسل نکند، باید براى نماز مغرب غسل کند و اگر براى آن نیز غسل نکند و فقط به مقدار نماز عشاء وقت داشته باشد، باید براى نماز عشاء غسل نماید و همچنین اگر استحاضۀ کثیره قلیله شود، باید براى نماز اوّل عمل کثیره و براى نمازهاى بعد عمل قلیله را انجام دهد و نیز اگر استحاضۀ متوسطه قلیله شود، باید براى نماز اوّل عمل متوسطه و براى نمازهاى بعد عمل قلیله را بجا آورد.
«مسألۀ 529» اگر پیش از هر نماز، خون مستحاضۀ کثیره قطع شود و دوباره جریان یابد، باید براى هر نماز یک غسل بجا آورد، ولى اگر بعد از غسل و پیش از نماز خون قطع
شود، چنانچه وقت به گونه اى تنگ باشد که نتواند غسل کند و نماز را در وقت بخواند، مى تواند با همان غسل نماز را بخواند، ولى اگر شک کند که براى اعاده غسل وقت دارد یا نه، باید غسل را اعاده کند حکم وضو نیز در این مسأله مانند غسل است.
«مسألۀ 530» اگر مستحاضه یکى از کارهایى را که براى او واجب مى باشد (حتّى مانند عوض کردن پنبه) ترک کند، نمازش باطل است.
«مسألۀ 531» اگر مستحاضۀ قلیله بخواهد عملى غیر از نماز را که شرط آن داشتن وضو است، انجام دهد (مثلاً بخواهد جایى از بدن خود را به خط قرآن برساند) باید وضو بگیرد و بنابر احتیاط واجب وضویى که براى نماز گرفته کافى نیست.
«مسألۀ 532» زن مستحاضه کثیره و متوسطه بنابر احتیاط مستحب باید از رفتن به داخل مسجد مکّه (مسجدالحرام) و مدینه (مسجدالنّبى صلى الله علیه و آله و سلم) و توقّف در سایر مساجد و خواندن سوره اى که سجدۀ واجب دارد بدون غسل خوددارى کند، و چنانچه شوهرش بخواهد با او نزدیکى کند، بنابر احتیاط واجب باید غسل کند.
«مسألۀ 533» زن در استحاضۀ کثیره و متوسطه بنابر احتیاط واجب نمى تواند جایى از بدن خود را به خط قرآن برساند، حتى اگر وظایف خود را انجام داده باشد.
«مسألۀ 534» نماز آیات بر مستحاضه واجب است و بنابر احتیاط واجب باید براى نماز آیات نیز اعمالى را که براى نمازهاى واجب روزانه گفته شد، انجام دهد و اگر در وقت نماز واجب روزانه، نماز آیات بر مستحاضه واجب شود، گرچه بخواهد هر دو را پشت سر هم بجا آورد، احتیاط واجب آن است که براى نماز آیات نیز تمام اعمالى را که براى نماز روزانه بر او واجب است انجام دهد و هر دو را با یک غسل و وضو بجا نیاورد.
«مسألۀ 535» زن مستحاضه احتیاطاً باید نماز قضا نخواند تا پاک شود، مگر این که وقت نماز قضا تنگ باشد که در این صورت باید براى هر نماز قضا اعمالى را که براى نماز ادا بر او واجب است انجام دهد.
«مسألۀ 536» اگر زن بداند خونى که از رحم او خارج مى شود، خون زخم یا غده نیست و شرعاً حکم حیض و نفاس را نیز ندارد، باید به دستور استحاضه عمل کند، بلکه
اگر شک داشته باشد که خون استحاضه است یا خونهاى دیگر، چنانچه نشانۀ آنها را نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید اعمال استحاضه را انجام دهد.