آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
5 - ذکر
بر نمازگزار واجب است که در حال رکوع و سجود و همچنین در رکعت هاى سوم و چهارم نمازهاى سه رکعتى و چهار رکعتى ذکر بگوید. احکام ذکر رکوع و سجود در مسائل آینده خواهد آمد.
«مسألۀ 1037» نمازگزار مى تواند در رکعت سوم و چهارم نماز، فقط سورۀ حمد بخواند و یا یک مرتبه «تسبیحات اربعه» را بگوید، یعنى بگوید: «سُبْحانَ اللّهِ وَالْحَمْدُ للّهِ وَلا إلهَ إلَّااللّهُ وَاللّهُ أَکْبَرُ» و احتیاط مستحب آن است که کمتر از سه مرتبه نگوید و مى تواند در یک رکعت، حمد و در رکعت دیگر، تسبیحات را بگوید.
«مسألۀ 1038» بنابر احتیاط بر مرد و زن، واجب است که در رکعت سوم و چهارم نماز، حمد یا تسبیحات اربعه را آهسته بخوانند.
«مسألۀ 1039» اگر در رکعت سوم یا چهارم عمداً حمد یا تسبیحات را بلند بخواند، بنابر احتیاط نمازش باطل است، ولى اگر به علت ندانستن حکم مسأله یا فراموشى بلند بخواند، نمازش صحیح است و نیازى به اعادۀ حمد یا تسبیحات نیست.
«مسألۀ 1040» اگر در رکعت سوم و چهارم حمد بخواند، بنابر احتیاط واجب باید «بسم اللّه» آن را نیز آهسته بگوید.
«مسألۀ 1041» کسى که نمى تواند تسبیحات اربعه را یاد بگیرد یا درست بخواند، باید
در رکعت سوم و چهارم سوره حمد را بخواند.
«مسألۀ 1042» اگر در دو رکعت اوّل نماز به گمان این که دو رکعت آخر است تسبیحات اربعه را بگوید، چنانچه پیش از رکوع بفهمد، باید حمد و سوره را بخواند و اگر در رکوع یا بعد از رکوع بفهمد، نمازش صحیح است.
«مسألۀ 1043» اگر در دو رکعت آخر نماز به گمان این که در دو رکعت اوّل است، حمد بخواند یا در دو رکعت اوّل نماز با این که گمان مى کرده در دو رکعت آخر است حمد بخواند، چه پیش از رکوع بفهمد چه بعد از آن، نمازش صحیح است.
«مسألۀ 1044» اگر در رکعت سوم یا چهارم بخواهد حمد بخواند، ولى تسبیحات به زبانش بیاید یا بخواهد تسبیحات بخواند، ولى حمد به زبانش بیاید، چنانچه کاملاً غافل بوده و بدون قصد مشغول خواندن آن شده، باید آن را رها کند و دوباره حمد یا تسبیحات را بخواند، ولى اگر عادت او خواندن چیزى بوده که به زبانش آمده و در خزانه قلبش آن را قصد داشته، مى تواند همان را تمام کند و نمازش صحیح است.
«مسألۀ 1045» در رکعت سوم و چهارم مستحب است بعد از تسبیحات اربعه استغفار کند، مثلاً بگوید: «أَسْتَغْفِرُ اللّهَ رَبِّى وَأَتُوبُ إلَیْهِ» یا بگوید: «أَللّهُمَّ اغْفِرْ لِى» و اگر به گمان آن که حمد یا تسبیحات را گفته، مشغول گفتن استغفار شود و شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه، نباید به شک خود اعتنا نماید؛ ولى اگر استغفار نکند و پیش از آن که به رکوع برود، شک کند حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه، باید حمد یا تسبیحات اربعه را بخواند. همچنین اگر بدون گفتن استغفار براى رکوع خم شود و پیش از آن که به حدّ رکوع برسد، شک کند، باید برگردد و حمد یا تسبیحات را بخواند.