آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
وقت نماز ظهر و عصر
«مسألۀ 759» اگر چوب یا چیزى مانند آن را که به آن شاخص مى گویند، به طور عمودى در زمین هموار فرو برند، هنگام صبح که خورشید طلوع مى کند، سایۀ آن در سمت غرب مى افتد و هر چه آفتاب بالا مى آید، این سایه کم مى شود و در بیشتر شهرها، در اوّل ظهر شرعى به کمترین حدّ خود مى رسد و وقتى ظهر گذشت، سایه آن به طرف شرق برمى گردد و هر چه خورشید رو به مغرب مى رود، سایه بیشتر به طرف شرق مى چرخد و بلندتر مى شود؛ بنابر این وقتى سایه به کمترین حدّ خود رسید و دو مرتبه رو به زیاد شدن گذاشت، معلوم مى شود ظهر شرعى شده است؛ ولى در بعضى شهرها - مثل مکه - که گاهى هنگام ظهر سایه به کلّى از بین مى رود، بعد از آن که سایه دوباره پیدا شد، معلوم مى شود ظهر شده است.
«مسألۀ 760» وقت نماز ظهر و عصر از اول ظهر شرعى آغاز مى شود و بنا بر احتیاط واجب در هنگام غروب آفتاب به پایان مى رسد و اگر تا این هنگام نماز ظهر و عصر را نخواند، در فاصلۀ بین غروب آفتاب و مغرب شرعى باید بدون نیّت ادا و قضا و به قصد ما فى الذمّه آنها را بجا آورد. هر کدام از نماز ظهر و عصر وقت مخصوص و وقت مشترکى دارند. وقت مخصوص نماز ظهر از اوّل ظهر تا وقتى است که از ظهر به اندازۀ
خواندن نماز ظهر بگذرد و وقت مخصوص نماز عصر هنگامى است که به اندازۀ خواندن نماز عصر، از وقت نماز ظهر و عصر باقى مانده باشد و ما بین وقت مخصوص نماز ظهر و وقت مخصوص نماز عصر، وقت مشترک نماز ظهر و نماز عصر است و اگر کسى عمداً نماز ظهر یا عصر را در وقت مخصوص دیگرى بخواند، باید آن را اعاده کند.
«مسألۀ 761» اگر پیش از خواندن نماز ظهر، سهواً مشغول نماز عصر شود و در بین نماز بفهمد که اشتباه کرده است، باید نیّت را به نماز ظهر برگرداند، یعنى نیّت کند که «آنچه تا حال خوانده ام و آنچه اکنون مشغول خواندن آن هستم و آنچه بعد مى خوانم همه نماز ظهر باشد» و بعد از آن که نماز را تمام کرد، نماز عصر را بخواند و اگر پس از نماز بفهمد، آنچه خوانده ظهر واقع شده و باید نماز عصر را بخواند.
«مسألۀ 762» انسان مى تواند در روز جمعه به جاى نماز ظهر دو رکعت نماز جمعه بخواند، ولى احتیاط مستحب آن است که اگر نماز جمعه خواند، نماز ظهر را نیز بخواند.
«مسألۀ 763» احتیاط واجب آن است که نماز جمعه را از هنگامى که عرفاً آن را اوّل ظهر مى گویند تأخیر نیندازد و اگر از اوائل ظهر تأخیر افتاد، به جاى نماز جمعه نماز ظهر بخواند.