آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام حِضانت (نگهدارى و تربیت کودک)
«مسألۀ 2995» «حِضانت» - یعنى نگهدارى و پرورش کودک - حق و تکلیف پدر و مادر است.
«مسألۀ 2996» مادر در «حِضانت» نوزاد پسر تا دو سال و نوزاد دختر تا هفت سال اولویّت دارد، به شرط آن که مادر مسلمان، عاقل و آزاد باشد و به دیگرى شوهر نکرده باشد، در غیر این صورت پدر مقدّم است و پس از این مدّت، حضانت با پدر است، ولى اگر پدر مرده باشد یا واجد شرایط لازم براى حضانت بچّه نباشد، مادر - هرچند شوهر کرده باشد - بر جدّ و دیگران مقدّم است، واگر مادر در زمانى که مسئول حضانت و نگهدارى کودک است بمیرد، پدر بر دیگران در حضانت کودک مقدّم است.
«مسألۀ 2997» چنانچه پدر و مادر هر دو بمیرند، حقّ حضانت به جدّ پدرى مى رسد و در صورت نبودن او، هرکدام از نزدیکانش که عرفاً براى حضانت وى
سزاوارتر محسوب مى شوند، مى توانند حضانت او را به عهده بگیرند و اگر کسى که حضانت وى را قبول کند نبود یا صلاحیت لازم را نداشت، چنانچه بچّه از خود مالى داشته باشد، حاکم شرع از مال او فرد صالحى را جهت حضانت وى انتخاب مى کند و اگر مالى نداشته باشد، حاکم شرع باید مخارج حضانت وى را از بیت المال بپردازد.
«مسألۀ 2998» حقّ حضانت مادر با طلاق یا - نعوذ باللّه - زنا از بین نمى رود، مگر این که صلاحیّت نگهدارى کودک را نداشته باشد.
«مسألۀ 2999» پدر و مادر مى توانند در مقابل یکدیگر از حقّ حضانت خود صرف نظر کنند، ولى نمى توانند نسبت به نگهدارى و تربیت فرزند کوتاهى نمایند و در صورت کوتاهى، حاکم صالح آنان را ملزم به تأمین حقّ فرزند مى کند.
«مسألۀ 3000» در صورتى که مادر از حقّ حضانت خود بگذرد و به گونه اى باشد که حقّ کودک از بین نرود و در تربیت و نگهدارى کودک اهمال نشود، پدر نمى تواند او را به حضانت مجبور نماید.
«مسألۀ 3001» اگر پدر یا مادر صلاحیّت نگهدارى و تربیت کودک را نداشته و موجب فساد اخلاق و سوء تربیت دینى یا عدم سلامت جسمى فرزند شوند، حقّ حضانت از آنها ساقط مى شود و در این صورت حقّ حضانت به ترتیب به افرادى که در مسألۀ 2997 گفته شد منتقل مى شود.
«مسألۀ 3002» چنانچه مادر به هر دلیل شوهر دیگرى کرده باشد، حقّ حضانت او با وجود پدر از بین مى رود، ولى در صورتى که از شوهر دوم جدا شود، چنانچه با طلاق رجعى از شوهر دوم جدا شده باشد، تا وقتى که در عدّه است حضانت طفل به وى باز نمى گردد، ولى پس از تمام شدن مدت عدّه، حضانت طفل به وى باز مى گردد و چنانچه با طلاق بائن از شوهر دوم جدا شده باشد، به مجرّد طلاق گرفتن از وى، حضانت طفل به وى باز مى گردد.
«مسألۀ 3003» بازگشت حقّ حضانت منحصر به موردى که در مسألۀ قبل گفته شد، نمى باشد؛ بلکه چنانچه حقّ حضانت به سبب سوء اخلاق، عدم توانایى جسمى به سبب
مریضى و مانند آن، از کسى سلب شود، پس از آن که این موانع برطرف شد، مثلاً داراى اخلاق نیک گردید یا توانایى حضانت طفل را پیدا نمود، حقّ حضانت به وى باز مى گردد.
«مسألۀ 3004» در مدّتى که مادر عهده دار حضانت و نگهدارى فرزند است، چنانچه زن و شوهر با هم زندگى کنند و یا زن در عدّۀ طلاق رجعى آن مرد باشد، نمى تواند اجرت بگیرد وگرنه استحقاق دریافت اجرت را دارد و ترتیب کسانى که دادن اجرت حضانت طفل بر آنان واجب است، به همان نحوى است که در مسألۀ 2991 گذشت.
«مسألۀ 3005» پس از آن که کودک - دختر باشد یا پسر - به سنّ بلوغ و رشد فکرى و جسمى رسید، حقّ حضانت پایان مى پذیرد و هیچ کس، حتّى پدر و مادر، حقّ حضانت بر او را ندارند.
«مسألۀ 3006» پیروى از امر پدر و مادر در غیر از انجام کارهاى حرام و ترک کارهاى واجب عینى بنابر احتیاط لازم است و مخالفت آنان اگر موجب آزار و بى احترامى به آنان شود، حرام است و فرزندان در هر سنى که باشند، باید به پدر و مادر خود احترام بگذارند.