آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام تَخَلّى
اشاره
(دفع ادرار و مدفوع)
«مسألۀ 231» واجب است انسان هنگام تخَلّى و مواقع دیگر، عورت خود را از
مردان و زنانى که مکلّفند، اگرچه مثل خواهر، برادر و یا مادر به او محرم باشند و همچنین از دیوانه ممیّز و بچّه هاى ممیّز که خوب و بد را مى فهمند، بپوشاند ولى زن و شوهر لازم نیست عورت خود را از یکدیگر بپوشانند.
«مسألۀ 232» لازم نیست با چیز مخصوصى عورت خود را بپوشاند و اگر مثلاً با دست نیز آن را بپوشاند، کافى است.
«مسألۀ 233» انسان نباید در حال تخَلّى به گونه اى بنشیند که بگویند رو یا پشت به قبله نشسته است.
«مسألۀ 234» اگر هنگام تخلّى رو به قبله یا پشت به قبله باشد و عورت خود را از قبله برگرداند، بنابر احتیاط کفایت نمى کند؛ و اگر رو به قبله یا پشت به قبله نباشد، احتیاط واجب آن است که عورت خود را رو یا پشت به قبله ننماید.
«مسألۀ 235» در هنگام استبراء و تطهیرِ مخرجِ ادرار و مدفوع، رو یا پشت به قبله بودن اشکالى ندارد، هرچند بهتر است که در این حالت نیز رو یا پشت به قبله ننشیند.
«مسألۀ 236» اگر براى آن که نامحرم او را نبیند مجبور شود رو یا پشت به قبله بنشیند، باید رو یا پشت به قبله بنشیند؛ و نیز اگر به دلیل دیگرى ناچار باشد که رو یا پشت به قبله بنشیند مانعى ندارد.
«مسألۀ 237» احتیاط مستحب آن است که بچّه را در وقت تخلّى رو یا پشت به قبله ننشانند و اگر خود بچّه بنشیند نیز جلوگیرى از او واجب نیست.
«مسألۀ 238» در چهار جا تخلّى حرام است:
اوّل: در کوچه هاى بن بست و مانند آن در صورتى که صاحبان آن اجازه نداده باشند.
دوم: در ملک کسى که اجازه تخلّى نداده است. سوم: در جایى که براى عدۀ مخصوصى وقف شده است، مثل بعضى از مدرسه ها. چهارم: روى قبر مؤمنین در صورتى که بى احترامى به آنان باشد؛ و یا در هر جایى که موجب بى احترامى به مقدسات دینى گردد.
«مسألۀ 239» در سه صورت، مخرج مدفوع فقط با آب پاک مى شود:
اوّل: آن که همراه مدفوع، نجاست دیگرى مثل خون بیرون آمده باشد. دوم: آن که نجاستى از خارج به مخرج مدفوع رسیده باشد. سوم: آن که اطراف مخرج بیشتر از مقدار معمول آلوده شده باشد. در غیر این سه صورت مى شود مخرج را با آب شست و یا به دستورى که بعداً گفته مى شود، با پارچه و سنگ و مانند آنها پاک کرد، اگرچه شستن با آب بهتر است.
«مسألۀ 240» مخرج ادرار با غیر آب پاک نمى شود و اگر با آب جارى یا کُر، یک مرتبه بشویند کافى است؛ ولى احتیاط واجب آن است که با آب قلیل، دو مرتبه بشویند و چنانچه بول کسى از غیر مجراى طبیعى خارج شود، اگر بخواهد محلّ خروج ادرار را با آب قلیل بشوید، باید دو مرتبه آن را بشوید.
«مسألۀ 241» اگر مخرج مدفوع را با آب بشویند، باید چیزى از مدفوع در آن نماند، ولى باقى ماندن رنگ و بوى آن مانعى ندارد و اگر در مرتبۀ اوّل به گونه اى شسته شود که ذرّه اى از مدفوع در آن نماند، دوباره شستن لازم نیست.
«مسألۀ 242» هرگاه با سنگ و کلوخ و مانند اینها مدفوع را از مخرج برطرف کنند، محل پاک مى شود و باقى ماندن اثرى از آن که معمولاً جز با آب پاک نمى شود، اشکال ندارد.
«مسألۀ 243» لازم نیست با سه سنگ یا پارچه مخرج را پاک کنند، بلکه با اطراف یک سنگ یا یک پارچه هم کافى است، امّا مراعات سه مرتبه احتیاطاً لازم است هرچند با کمتر از آن نیز محل پاک شود و اگر با سه مرتبه پاک نشود، باید به قدرى ادامه دهد که محل پاک شود و اگر با استخوان و سرگین محل را پاک کند، پاک شدن آن، محلّ اشکال است؛ و اگر با چیزهایى که احترام آنها لازم است خود را پاک کند، معصیت کرده است و حتى گاهى موجب کفر مى شود، ولى مخرج پاک مى گردد.
«مسألۀ 244» اگر شک کند که مخرج را تطهیر کرده یا نه - اگرچه همیشه بعد از ادرار یا مدفوع فوراً تطهیر مى کرده - باید خود را تطهیر نماید.
«مسألۀ 245» اگر بعد از نماز شک کند که قبل از نماز مخرج را تطهیر کرده یا نه، نمازى که خوانده صحیح است، ولى براى نمازهاى بعد باید تطهیر کند.
اِسْتِبْراء
«مسألۀ 246» استبراء عمل مستحبّى است که مردها بعد از بیرون آمدن ادرار انجام مى دهند و هدف از انجام آن خارج کردن ادرار باقى مانده در مجراى ادرار و اطمینان از پاکى آن مى باشد؛ و داراى اقسامى است، بهترین آنها این است که بعد از قطع شدن ادرار، اگر مخرج مدفوع نجس شده، اوّل آن را تطهیر کنند و بعد سه دفعه با انگشت میانۀ دست چپ از مخرج مدفوع تا بیخ آلت بکشند و بعد شست را روى آلت و انگشت پهلوى شست را زیر آن بگذارند و سه مرتبه تا ختنه گاه بکشند و پس از آن، سه مرتبه سر آلت را فشار دهند.
«مسألۀ 247» آبى که گاهى بعد از ملاعبه و تحریک شهوت جنسى از انسان خارج مى شود و به آن «مَذْى» مى گویند، پاک است و نیز آبى که گاهى بعد از خروج منى بیرون مى آید و به آن «وَذْى» گفته مى شود و آبى که گاهى بعد از ادرار بیرون مى آید و به آن «وَدْى» مى گویند، پاک است و چنانچه انسان بعد از ادرار استبراء کند و بعد از آن آبى از او خارج شود و شک کند که ادرار است یا یکى از اینها، پاک مى باشد.
«مسألۀ 248» اگر انسان شک کند استبراء کرده یا نه و رطوبتى از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه، نجس مى باشد و چنانچه وضو گرفته باشد، وضویش باطل مى شود؛ ولى اگر شک کند استبرایى که کرده درست بوده یا نه و رطوبتى از او بیرون آید که نداند پاک است یا نه، پاک مى باشد و وضو را نیز باطل نمى کند.
«مسألۀ 249» کسى که استبراء نکرده، اگر به واسطۀ آن که مدتى از ادرار کردن او گذشته، یقین کند که ادرار در مجرا نمانده است و رطوبتى ببیند و شک کند که پاک است یا نه، آن رطوبت پاک مى باشد و وضو را نیز باطل نمى کند.
«مسألۀ 250» اگر انسان بعد از ادرار استبراء کند و وضو بگیرد، چنانچه بعد از وضو رطوبتى ببیند که بداند یا ادرار است یا منى، واجب است غسل کرده و وضو نیز بگیرد، ولى اگر وضو نگرفته باشد، فقط گرفتن وضو کافى است.
«مسألۀ 251» براى زن استبراء از ادرار نیست و اگر رطوبتى ببیند و شک کند که پاک
است یا نه، پاک مى باشد و وضو و غسل او نیز باطل نمى شود.
«مسألۀ 252» ادرار کردن پس از خارج شدن منى که به آن استبراى از منى مى گویند، موجب پاکسازى مجراى ادرار از منى مى شود و اگر کسى بدون استبراء از منى غسل کند و پس از غسل رطوبتى مشکوک در خود بیابد و احتمال دهد که منى باشد، باید دوباره غسل نماید.
مستحبّات و مکروهات تخلّى
«مسألۀ 253» مستحب است در هنگام تخلّى (دفع ادرار و مدفوع) جایى بنشیند که کسى او را نبیند و هنگام وارد شدن به مکان تخلى، اوّل پاى چپ و هنگام بیرون آمدن، اوّل پاى راست را بگذارد. همچنین مستحب است در حال تخلى سر را بپوشاند و سنگینى بدن را بر روى پاى چپ بیندازد.
«مسألۀ 254» نشستن روبروى خورشید و ماه در حال تخلى مکروه است، ولى اگر عورت خود را به وسیله اى - حتى با دست - بپوشاند مکروه نیست. همچنین در حال تخلّى نشستن روبروى باد و در جاده، خیابان، کوچه، درِ خانه و هر جایى که محل عبور و مرور باشد مکروه است، بلکه در بعضى از شرایط حرام مى باشد. همچنین تخلى در زیر درختى که میوه مى دهد و چیز خوردن و توقف زیاد و تطهیر کردن با دست راست و حرف زدن در حال تخلى، مکروه مى باشد، ولى اگر ذکر خدا بگوید یا ناچار باشد که صحبت کند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 255» ایستاده ادرار کردن و ادرار کردن در زمین سخت و سوراخ جانوران و در آب، خصوصاً آب راکد و بالاخصّ به هنگام شب، مکروه است.
«مسألۀ 256» خوددارى کردن از دفع ادرار و مدفوع، مکروه است و اگر ضرر قابل توجهى داشته باشد، حرام است.
«مسألۀ 257» مستحب است انسان پیش از نماز و پیش از خواب و پیش از جماع و بعد از بیرون آمدن منى، ادرار کند.