آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
سجدۀ سهو
اشاره
«مسألۀ 1259» در سه مورد بعد از سلام نماز، انسان باید به دستورى که بعداً گفته مى شود، دو سجدۀ سهو بجا آورد:
اوّل: آن که در بین نماز، سهواً حرف بزند. دوم: آن که تشهّد را فراموش کند. سوم: آن که در نماز چهار رکعتى، بعد از سجدۀ دوم شک کند که چهار رکعت خوانده یا پنج رکعت.
در سه مورد نیز احتیاط واجب آن است که سجدۀ سهو بنماید:
اوّل: در جایى که نباید سلام نماز را بگوید؛ مثلاً در رکعت اوّل، سهواً سلام بدهد.
دوم: آن که یک سجده را فراموش کند. سوم: براى ایستادن در جایى که باید بنشیند و نشستن در جایى که باید بایستد.
«مسألۀ 1260» اگر انسان سهواً یا به گمان این که نمازش تمام شده، حرف بزند، باید دو سجدۀ سهو بجا آورد.
«مسألۀ 1261» اگر آه بکشد و یا سرفه کند، سجدۀ سهو واجب نیست، ولى اگر مثلاً سهواً «آخ» یا «آه» بگوید، باید سجدۀ سهو نماید.
«مسألۀ 1262» اگر چیزى را که غلط خوانده دوباره به نحو صحیح بخواند، براى دوباره خواندن آن سجدۀ سهو واجب نیست.
«مسألۀ 1263» اگر در نماز سهواً مدّتى حرف بزند و تمام آنها یک مرتبه حساب شوند، دو سجدۀ سهو بعد از سلام نماز کافى است.
«مسألۀ 1264» اگر در جایى که نباید سلام نماز را بگوید، سهواً بگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیْنا وَ
عَلى عِبادِ اللّهِ الصّالِحیٖنَ» یا بگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُه»، بنابر احتیاط باید دو سجدۀ سهو بجا آورد؛ ولى اگر سهواً مقدارى از این دو سلام را بگوید یا بگوید: «اَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّها النَّبىُّ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُه»، احتیاط مستحب آن است که دو سجدۀ سهو بجا آورد.
«مسألۀ 1265» اگر در جایى که نباید سلام دهد، سهواً هر سه سلام را بگوید، دو سجدۀ سهو کافى است.
«مسألۀ 1266» اگر یک سجده یا تشهّد را فراموش کند و پیش از رکوع رکعت بعد به خاطر آورد، باید برگردد و آن را بجا آورد و بنابر احتیاط واجب دو سجدۀ سهو نیز براى ایستادن بى جا انجام دهد.
«مسألۀ 1267» اگر در رکوع یا بعد از آن به خاطر آورد که یک سجده یا تشهّد را از رکعت پیش فراموش کرده، باید بعد از سلام نماز، سجده یا تشهّد را قضا نماید و بعد از آن همان گونه که در مسألۀ 1259 گذشت دو سجدۀ سهو بجا آورد.
«مسألۀ 1268» بنابر احتیاط واجب باید سجدۀ سهو را پس از نماز فوراً بجا آورد و اگر سجده سهو را بعد از سلام نماز عمداً بجا نیاورد، واجب است هر چه زودتر آن را انجام دهد و چنانچه سهواً بجا نیاورد، هر گاه به خاطر آورد باید فوراً انجام دهد و لازم نیست نماز را دوباره بخواند.
«مسألۀ 1269» اگر شک داشته باشد که یکى از موارد سجدۀ سهو براى او پیش آمده و سجدۀ سهو بر او واجب شده یا نه، لازم نیست آن را بجا آورد، ولى اگر احتیاطاً آن را بجا آورد اشکال ندارد.
«مسألۀ 1270» کسى که شک دارد مثلاً دو سجدۀ سهو بر او واجب شده یا چهار سجده، اگر دو سجده بنماید کافى است.
«مسألۀ 1271» اگر بداند یکى از دو سجدۀ سهو را بجا نیاورده، باید دو سجدۀ سهو بجا آورد و اگر بداند سهواً سه سجده کرده، باید دوباره دو سجدۀ سهو بنماید.
«مسألۀ 1272» احتیاط مستحب آن است که در غیر موارد گفته شده، هرگاه جزیى از اجزاء نماز کم یا زیاد شود، دو سجدۀ سهو بجا آورد.
دستور سجدۀ سهو
«مسألۀ 1273» دستور سجدۀ سهو این است که بعد از سلام نماز فوراً نیّت سجدۀ سهو کند و پیشانى را بر چیزى که سجده بر آن صحیح است بگذارد و بگوید: «بِسْمِ اللّهِ وَبِاللّهِ وَصَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ» یا «بِسْمِ اللّهِ وَبِاللّهِ أللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» و بهتر است که بگوید: «بِسْمِ اللّهِ وَبِاللّهِ ألسَّلامُ عَلَیْکَ أیُّهَا النَّبِىُّ وَرَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَکاتُهُ» و بعد باید بنشیند و دوباره به سجده رود و یکى از ذکرهایى را که گفته شد بگوید و بنشیند و بعد از خواندن تشهّد سلام دهد.
«مسألۀ 1274» بنابر احتیاط واجب آنچه در سجدۀ نماز معتبر است - مانند:
وضوداشتن، پاک بودن بدن و لباس، پوشش بدن، رو به قبله بودن، گذاشتن هفت موضع بدن بر زمین، نهادن پیشانى بر چیزى که سجده بر آن صحیح است و نشستن میان دو سجده - باید در سجدۀ سهو نیز رعایت شود.
«مسألۀ 1275» هنگامى که پس از سلام نماز قصد سجدۀ سهو مى کند، لازم نیست نیّت سجدۀ سهو را به زبان جارى کند و تنها توجّه به انجام آن کافى است.