آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اذان و اقامه
«مسألۀ 939» براى مرد و زن مستحب است پیش از نمازهاى واجب شبانه روزى اذان و اقامه بگویند، ولى پیش از نماز عید فطر و قربان - اگر به جماعت خوانده شوند - مستحب است سه مرتبه بگویند: «الصلاة» و در نمازهاى واجب دیگر و همچنین نماز عید فطر و قربان اگر فرادى خوانده شوند، سه مرتبه الصلاة» را به امید ثواب بگویند.
«مسألۀ 940» مستحب است در روز اوّلى که بچّه به دنیا مى آید یا پیش از آن که بند ناف او بیفتد، در گوش راست او اذان و در گوش چپش اقامه بگویند.
«مسألۀ 941» اذان داراى هیجده جمله است که به ترتیب عبارتند از: «الله أکبر» چهار مرتبه و «أَشْهَدُ أنْ لاإلهَ إلَّااللّهُ ، أَشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّهِ ، حَىَّ عَلَى الصَّلاةِ ، حَىَّ عَلَى الْفَلاحِ ، حَىَّ عَلى خَیْرِ الْعَمَلِ ، اللّهُ أکْبَرُ، لاإلهَ إلَّااللّهُ » هر یک دو مرتبه و اقامه داراى هفده جمله است، یعنى دو مرتبه «اَللّهُ أکْبَرُ» از اوّل اذان و یک مرتبه «لا إلهَ إلَّااللّهُ» از آخر آن کم مى شود و بعد از گفتن «حَىَّ عَلى خَیْرِ الْعَمَلِ» باید دو مرتبه «قَدْ قامَتِ الصَّلاةُ» به آن اضافه نمود.
«مسألۀ 942» «أشْهَدُ أنَّ عَلِیّاً أمیٖرَالْمُؤْمِنیٖنَ وَلِىُّ اللّهِ» جزء اذان و اقامه نیست، ولى خوبست بعد از «أَشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّهِ» به قصد قربت مطلقه گفته شود.
«مسألۀ 943» بین جمله هاى اذان و اقامه باید خیلى فاصله نشود و اگر بین آنها بیشتر از معمول فاصله بیندازد، باید دوباره آن را از سر بگیرد.
«مسألۀ 944» اگر در اذان و اقامه صدا را در گلو بیندازد، چنانچه غنا شود - یعنى به نحو آوازه خوانى که در مجالس لهو و بازیگرى معمول است، اذان و اقامه را بگوید - حرام است.
«مسألۀ 945» اگر نمازگزار نماز ظهر و عصر یا مغرب و عشاء را بدون فاصله یا با فاصلۀ کمى از هم بخواند، در نماز عصر یا عشاء اذان ساقط مى شود و خواندن نافله و تعقیبات نماز، موجب فاصله شدن بین دو نماز و عدم سقوط اذان از نماز دوم نمى گردد.
همچنین در نماز عصر روز جمعه چنانچه آن را پس از نماز جمعه و بدون فاصله با آن بخواند، اذان ساقط مى شود.
«مسألۀ 946» اگر براى نماز جماعتى اذان و اقامه گفته باشند، کسى که با آن جماعت نماز مى خواند، نباید براى نماز خود اذان و اقامه بگوید.
«مسألۀ 947» اگر براى خواندن نماز به جایى برود که در آن نماز جماعت بر پاست ولى با آنها نماز نخواند و یا آن که ببیند جماعت تمام شده ولى صفها به هم نخورده و جمعیّت متفرّق نشده است، چه نماز خود را فرادى بخواند و چه به جماعت، بنابراحتیاط واجب با وجود سه شرط ذیل نباید براى نماز خود اذان و اقامه بگوید:
اوّل: آن که براى آن نماز، اذان و اقامه گفته باشند. دوم: آن که نماز جماعت باطل نباشد.
سوم: آن که نماز او و نماز جماعت در یک مکان باشند، پس اگر نماز جماعت داخل مسجد باشد و او بخواهد بر بام مسجد نماز بخواند، مستحب است اذان و اقامه بگوید.
«مسألۀ 948» اگر در شرط دوم از شرطهایى که در مسألۀ پیش گفته شده شک کند، یعنى شک کند که نماز جماعت صحیح بوده یا نه، اذان و اقامه از او ساقط است، ولى اگر در یکى از دو شرط دیگر شک کند، مى تواند به امید ثواب اذان و اقامه بگوید.
«مسألۀ 949» کسى که اذان شخص دیگرى را مى شنود، مستحب است هر قسمتى را که مى شنود تکرار کند، ولى در بازگویى اقامه اى که از دیگرى مى شنود، باید قصد ذکر
مطلق نماید نه قصد اقامه و از «حَىَّ عَلَى الصَّلاةِ» تا «حَىَّ عَلى خَیْرِ الْعَمَلِ» را به امید ثواب بگوید.
«مسألۀ 950» کسى که اذان و اقامه دیگرى را به طور کامل شنیده، چه با او گفته باشد و چه نگفته باشد، در صورتى که بین آن اذان و اقامه و نمازى که مى خواهد بخواند، زیاد فاصله نشده باشد، مى تواند براى نماز خود اذان و اقامه نگوید.
«مسألۀ 951» اگر مرد اذان زن را بشنود، اذان از او ساقط نمى شود، چه آن را به قصد لذّت بشنود و چه بدون قصد لذت.
«مسألۀ 952» اذان و اقامه نماز جماعت را باید مرد بگوید؛ ولى چنانچه زنى با جماعت مردان محرم باشد، اذان او براى آن جماعت کافى است، اگرچه احتیاط مستحب آن است که به آن اکتفا نشود.
«مسألۀ 953» اقامه باید بعد از اذان گفته شود و اگر قبل از اذان بگویند، صحیح نیست.
«مسألۀ 954» اگر کلمات اذان و اقامه را بدون ترتیب بگوید، مثلاً «حَىَّ عَلَى الْفَلاحِ» را پیش از (حَىَّ عَلَى الصَّلاةِ» بگوید، باید از جایى که ترتیب به هم خورده، دوباره بگوید.
«مسألۀ 955» باید بین اذان و اقامه فاصله ندهد و اگر بین آنها به قدرى فاصله دهد که اذانى که گفته، اذان این اقامه حساب نشود، مستحب است دوباره اذان و اقامه را بگوید و نیز اگر بین اذان و اقامه و نماز به قدرى فاصله دهد که اذان و اقامه آن نماز حساب نشوند، مستحب است دوباره براى آن نماز اذان و اقامه بگوید.
«مسألۀ 956» اذان و اقامه باید به عربى صحیح گفته شود، پس اگر کسى به عربى غلط بگوید یا به جاى یک حرف، حرف دیگرى را بگوید یا مثلاً ترجمۀ آن را بگوید، صحیح نیست.
«مسألۀ 957» اذان و اقامه باید بعد از داخل شدن وقت نماز گفته شود و اگر عمداً یا از روى فراموشى پیش از وقت بگوید، باطل است.
«مسألۀ 958» اگر پیش از گفتن اقامه شک کند که اذان گفته یا نه، باید اذان را بگوید، ولى اگر مشغول اقامه شود و شک کند که اذان گفته یا نه، گفتن اذان لازم نیست.
«مسألۀ 959» اگر در بین اذان یا اقامه، پیش از آن که قسمتى را بگوید، شک کند که قسمت پیش از آن را گفته یا نه، باید قسمتى را که در گفتن آن شک کرده، بگوید و اگر بعد از این که شروع به گفتن قسمتى از اذان یا اقامه کرد، شک کند که آنچه پیش از آن است را گفته یا نه، بنابر احتیاط قسمت قبل را باید بگوید.
«مسألۀ 960» مستحب است انسان در هنگام گفتن اذان رو به قبله بایستد، با وضو یا غسل باشد، دستها را به گوش بگذارد، صدا را بلند نماید و بکشد و بین جمله هاى اذان کمى فاصله دهد و بین آنها حرف نزند.
«مسألۀ 961» لازم است انسان هنگام گفتن اقامه، با طهارت باشد و اقامه را در حال ایستاده بگوید.
«مسألۀ 962» مستحب است بدن انسان در هنگام گفتن اقامه آرام باشد، آن را از اذان آهسته تر بگوید و جمله هاى آن را به هم نچسباند، ولى به اندازه اى که بین جمله هاى اذان فاصله مى دهد، بین جمله هاى اقامه فاصله ندهد.
«مسألۀ 963» انسان مى تواند به امید کسب ثواب بین اذان و اقامه یک قدم بردارد یا قدرى بنشیند یا سجده کند یا ذکر بگوید یا دعا بخواند یا قدرى ساکت باشد یا حرفى بزند یا دو رکعت نماز بخواند، ولى حرف زدن بین اذان و اقامۀ نماز صبح مکروه است و بهتر است دو رکعت نماز را بین اذان و اقامۀ نماز مغرب، بجا نیاورد.
«مسألۀ 964» مستحب است کسى را که براى گفتن اذان معیّن مى کنند، عادل و آگاه به اوقات نماز بوده و صداى او بلند باشد و اذان را در جاى بلندى بگوید.