آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
شرایط امر به معروف و نهى از منکر
«مسألۀ 2217» وجوب امر به معروف و نهى از منکر چند شرط دارد:
اوّل: آن که کسى که مى خواهد امر و نهى کند، بداند که آنچه شخص مکلّف انجام نمى دهد، واجب است بجا آورد و آنچه انجام مى دهد، باید ترک کند و کسى که مى خواهد امر به معروف و نهى از منکر کند، باید معروف را از منکر تشخیص دهد و بر کسى که معروف و منکر را نمى داند، واجب نیست، بلکه نمى تواند امر به معروف و نهى از منکر نماید.
دوم: آن که احتمال بدهد امر و نهى او تأثیر مى کند، پس اگر بداند اثر نمى کند، واجب نیست.
سوم: آن که بداند شخص گنهکار بنا دارد که معصیت خود را تکرار کند؛ پس اگر بداند یا گمان کند یا احتمال صحیح بدهد که تکرار نمى کند، واجب نیست.
چهارم: آن که در امر و نهى مفسده اى نباشد؛ پس اگر بداند یا گمان کند که اگر امر یا نهى کند، ضرر جانى یا عِرضى و آبرویى یا مالى قابل توجّه به او مى رسد، واجب نیست، بلکه اگر احتمال صحیح و عقلایى بدهد که موجب ضررهاى مذکور مى شود، واجب
نیست؛ همچنین اگر بترسد که ضررى متوجّه وابستگان او شود، واجب نیست و نیز با احتمال وقوع ضررِ جانى یا عرضى و آبرویى یا مالىِ موجبِ حَرَج بر بعضى از مؤمنین، واجب نمى شود، بلکه در بسیارى از موارد حرام است.
«مسألۀ 2218» اگر معروف یا منکر از امورى باشد که شارع مقدّس به آن اهمیّت زیاد مى دهد، مثل اصول دین یا مذهب و حفظ قرآن مجید و حفظ عقاید مسلمانان یا احکام ضرورى اسلام، باید ملاحظۀ این اهمیّت بشود و مجرّدِ خوف ضرر، موجب سقوط وجوب آن نمى شود؛ پس اگر حفظ عقاید مسلمانان یا حفظ احکام ضرورى اسلام بر بذل جان و مال توقّف داشته باشد، بذل آن واجب است.
«مسألۀ 2219» اگر بدعتى در اسلام واقع شود، اظهار حق و انکار باطل واجب است و این وجوب، نسبت به عالمان شدیدتر است و اگر سکوت علماى اعلام موجب هتک مقام علم و موجب سوء ظن به علماى اسلام شود، اظهار حق به هر نحوى که ممکن باشد واجب است، اگرچه بدانند تأثیر نمى کند.
«مسألۀ 2220» اگر احتمال صحیح داده شود که سکوت موجب مى گردد که منکرى معروف یا معروفى منکر شود و یا ستمگرى تقویت گردد و یا ستمى بر مسلمانان تحمیل گردد یا چهرۀ دین و عالمان دینى نزد مردم مخدوش گردد، اظهار حق و اعلام آن خصوصاً بر عالمان و اجب است و سکوت جایز نیست.