آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
شرایط جماعت
* شرط اوّل: نبودن مانع بین امام و مأموم.
«مسألۀ 1483» در نماز جماعت نباید بین مأموم و امام و همچنین بین انسان و مأموم دیگرى که انسان به واسطۀ او به امام متّصل شده است، مانعى که پشت آن دیده نمى شود فاصله باشد؛ بلکه چنانچه مانعى مثل شیشه که پشت آن دیده مى شود نیز وجود
داشته باشد، نماز جماعت صحیح نیست؛ ولى اگر امام مرد و مأموم زن باشد، چنانچه بین آن زن و امام یا بین آن زن و مأموم دیگرى که مرد است و زن به واسطۀ او به امام متّصل شده است، پرده و مانند آن باشد، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1484» اگر بر روى چیزى که مانع از اتصال در صفوف جماعت است سوراخ هایى ایجاد کنند نیز اتصال در جماعت برقرار نمى شود و نماز افرادى که به واسطۀ این مانع از جماعت جدا شده اند، به جماعت صحیح نیست.
«مسألۀ 1485» اگر بعد از شروع به نماز بین مأموم و امام یا بین مأموم و کسى که مأموم به واسطۀ او متّصل به امام است، چیزى که مانع از اتصال صفوف مى شود ایجاد شود، نماز او فرادى مى شود و باید به وظیفۀ فرادى عمل کند.
«مسألۀ 1486» اگر امام در محراب باشد و کسى پشت سر او اقتدا نکرده باشد، کسانى که دو طرف محراب ایستاده اند و به واسطۀ دیوار محراب امام را نمى بینند، نمى توانند اقتدا کنند، بلکه اگر کسى هم پشت سر امام اقتدا کرده باشد، اقتدا کردن کسانى که دو طرف او ایستاده اند و به واسطۀ دیوار محراب امام را نمى بینند، خالى از اشکال نیست.
«مسألۀ 1487» اگر کسانى که دو طرف صف ایستاده اند، به واسطۀ طولانى بودن صف اوّل امام را نبینند، مى توانند اقتدا کنند و نیز اگر به واسطۀ طولانى بودن یکى از صف هاى دیگر، کسانى که دو طرف آن ایستاده اند صف جلوى خود را نبینند، مى توانند اقتدا نمایند.
«مسألۀ 1488» اگر صف هاى جماعت تا در مسجد برسند، نماز کسى که مقابل در پشت صف ایستاده صحیح است و نیز نماز کسانى که پشت سر او اقتدا مى کنند صحیح مى باشد، ولى نماز کسانى که دو طرف او ایستاده اند و به سبب وجود دیوار، او را نمى بینند، خالى از اشکال نیست.
«مسألۀ 1489» اگر کسى که پشت ستون ایستاده از طرف راست یا چپ به واسطۀ مأموم دیگر به امام متّصل نباشد، نمى تواند اقتدا کند، ولى اگر از دو طرف متّصل باشد، چنانچه از صف جلو کسى را ببیند، جماعت او صحیح است، وگرنه نماز او به جماعت
خالى از اشکال نیست.
* شرط دوم: بلندتر نبودن مکان امام از مکان مأموم.
«مسألۀ 1490» جاى ایستادن امام باید از جاى مأموم بلندتر نباشد، ولى اگر مکان امام مقدار کمى بلندتر باشد، اشکال ندارد و نیز اگر زمین سراشیب باشد و امام در طرفى که بلندتر است بایستد، در صورتى که سراشیبى آن به قدرى کم باشد که به آن «زمین مسطّح» بگویند، مانعى ندارد.
«مسألۀ 1491» اگر جاى مأموم بلندتر از جاى امام باشد، اشکال ندارد، مگر آن که بلندى به مقدارى باشد که عرفاً یک جماعت به حساب نیایند.
* شرط سوم: نبودن فاصلۀ زیاد بین امام و مأموم و بین مأمومین.
«مسألۀ 1492» بنابر احتیاط واجب باید بین جاى سجدۀ مأموم و جاى ایستادن امام و نیز بین محل سجدۀ مأموم و محل ایستادن مأموم صف جلو بیشتر از یک گام معمولى فاصله نباشد و احتیاط مستحب آن است که جاى سجدۀ مأموم با جاى کسى که جلوى او ایستاده، هیچ فاصله نداشته باشد.
«مسألۀ 1493» اگر مأموم به واسطۀ کسى که طرف راست یا چپ او اقتدا کرده به امام متّصل باشد و از طرف جلو به امام متّصل نباشد، چنانچه کمتر از یک گام بزرگ با مأموم طرف راست یا چپ خود فاصله داشته باشند، نماز او صحیح است، ولى اگر بیشتر از یک قدم بزرگ فاصله پیدا شود، نماز او فرادى مى شود.
«مسألۀ 1494» اگر نماز همۀ کسانى که در صف جلو هستند تمام شود یا همه نیّت فرادى نمایند، نماز صف هاى بعد به نحو جماعت صحیح نمى باشد، مگر آن که کسانى که نمازشان تمام شده، بلافاصله به همان جماعت اقتدا کنند.
«مسألۀ 1495» اگر بین کسانى که در یک صف ایستاده اند، بچّه اى فاصله شود، هرچند نماز او صحیح نباشد، مى توانند اقتدا کنند و فاصله یک بچّه ضرر نمى زند.
«مسألۀ 1496» اگر بعد از تکبیر امام، صف جلو آمادۀ نماز شده و تکبیر گفتن آنان نزدیک باشد، کسى که در صف بعد ایستاده، مى تواند تکبیر بگوید.
«مسألۀ 1497» اگر بداند نماز یک صف از صفهاى جلو باطل است، نمى تواند اقتدا کند، ولى اگر نداند نماز آنان صحیح است یا نه، مى تواند اقتدا نماید.
«مسألۀ 1498» هرگاه بداند نماز امام باطل است، مثلاً بداند امام وضو ندارد، اگرچه خود امام متوجّه نباشد، نمى تواند به او اقتدا کند.
«مسألۀ 1499» اگر مأموم در صحّت قرائت امام جماعت شک کند، در صورتى که شک او به گونه اى باشد که بتواند حمل بر صحّت نماید، مى تواند به او اقتدا کند.
* شرط چهارم: جلوتر نبودن مأموم از امام.
«مسألۀ 1500» مأموم نباید جلوتر از امام بایستد و به احتیاط واجب باید کمى عقب تر از امام بایستد؛ ولى اگر مأموم فقط یک مرد باشد، بنابر احتیاط واجب باید در سمت راست امام بایستد و مى تواند مساوى با امام بایستد و چنانچه قدّ مأموم بلندتر از امام باشد و در رکوع و سجود سر او جلوتر از امام باشد، اشکالى ندارد.