آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
سوم: معاملۀ سَلَف
اشاره
«معاملۀ سَلَف» (پیش فروش) آن است که قرار بگذارند خریدار هنگام معامله، بهاى
کالا را بپردازد و کالا را که کلّى و به ذمّۀ فروشنده است، در زمان معیّن دیگرى تحویل بگیرد.
«مسألۀ 2308» در معامله سلف اگر مثلاً بگوید: «این پول را مى دهم که بعد از شش ماه فلان کالا را بگیرم» و فروشنده بگوید: «قبول کردم»، یا فروشنده پول را بگیرد و بگوید: «فلان کالا را فروختم که بعد از شش ماه تحویل بدهم»، معامله صحیح است.
«مسألۀ 2309» اگر پول طلا و نقره را به صورت سلف بفروشد و عوض آن را پول طلا و نقره بگیرد، معامله باطل است؛ ولى اگر کالایى را سلف بفروشد و عوض آن را جنس دیگرى یا پول بگیرد، معامله صحیح است و احتیاط مستحب آن است که در عوض کالایى که مى فروشد، پول بگیرد وجنس دیگرى نگیرد.
شرایط معاملۀ سَلَف
«مسألۀ 2310» معاملۀ سلف شش شرط دارد:
اوّل: خصوصیّاتى را که قیمت جنس به واسطه آنها فرق مى کند معیّن نمایند، ولى دقّت زیاد هم لازم نیست، بلکه همین اندازه که مردم بگویند خصوصیّات آن معلوم شده کافى است؛ پس معاملۀ سلف در چیزهایى که نمى شود خصوصیّات آنها را به گونه اى معیّن کرد که براى مشترى مجهول نبوده و معامله غررى نباشد، باطل است.
دوم: پیش از آن که خریدار و فروشنده از هم جدا شوند، خریدار تمام قیمت را به فروشنده بدهد یا به مقدار پول آن، از فروشنده طلبکار باشد و چنانچه مقدارى از قیمت آن را بدهد، اگرچه معامله به آن مقدار صحیح است، ولى فروشنده مى تواند معامله همان مقدار را به هم بزند.
سوم: مدّت را کاملاً معیّن کنند؛ بنابر این اگر مثلاً بگوید: «در فصل بهار کالا را تحویل مى دهم»، چون مدّت کاملاً معیّن نشده، معامله باطل است.
چهارم: وقتى را براى تحویل کالا معیّن کنند که در آن وقت، به قدرى از آن کالا وجود داشته باشد که اطمینان داشته باشند، کالا نایاب نخواهد بود.
پنجم: محلّ تحویل کالا را معیّن نمایند، ولى اگر از سخنان آنان محلّ آن معلوم شود، لازم نیست اسم آنجا را ببرند.
ششم: وزن یا پیمانۀ آن را معیّن کنند و جنسى را هم که معمولاً با دیدن معامله مى کنند، اگر سلف بفروشند اشکال ندارد، ولى باید مثل بعضى از اقسام گردو و تخم مرغ، تفاوت افراد آن به قدرى کم باشد که مردم به آن اهمیّت ندهند.
احکام معامله سَلَف
«مسألۀ 2311» انسان نمى تواند جنسى را که سَلَف خریده پیش از سر رسیدن مدّت تحویل آن بفروشد و بعد از سر رسید مدّت، تا وقتى که آن را تحویل نگرفته است، فروختن آن فقط به خود فروشنده بى اشکال است.
«مسألۀ 2312» در معاملۀ سلف اگر فروشنده کالایى را که قرارداد کرده، تحویل بدهد، مشترى باید قبول کند و نیز اگر بهتر از آنچه را قرار گذاشته بدهد، یعنى این که جنس تحویل داده شده، همان اوصاف را به طور کامل ترى دارا باشد، مشترى باید قبول نماید؛ ولى اگر شرایطى را که بر آن توافق شده بوده نداشته باشد، لازم نیست آن را قبول کند، حتى اگر داراى شرایط دیگرى باشد که بهتر از آن شرایط باشند.
«مسألۀ 2313» اگر کالایى که فروشنده تحویل مى دهد پست تر از کالایى باشد که قرارداد کرده، مشترى مى تواند آن را قبول نکند.
«مسألۀ 2314» اگر فروشنده به جاى کالایى که قرارداد کرده، کالاى دیگرى تحویل بدهد، در صورتى که مشترى راضى شود، اشکال ندارد.
«مسألۀ 2315» اگر کالایى که سلف فروخته در هنگام سر رسید وقت تحویل آن نایاب شود و نتواند آن را تهیّه کند، مشترى مى تواند صبر کند تا فروشنده آن را تهیّه نماید یا معامله را به هم بزند و چیزى را که داده پس بگیرد.
«مسألۀ 2316» اگر کالایى را بفروشد و قرار بگذارد که بعد از مدّتى آن را تحویل دهد و پول آن را هم بعد از مدّتى بگیرد، معامله باطل است.