آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
2 - عدّۀ وفات
«مسألۀ 3090» زنى که شوهرش مرده اگر آبستن نباشد، باید تا چهار ماه و ده روز عدّه نگهدارد، یعنى از شوهر کردن خوددارى نماید، اگرچه یائسه یا صیغه باشد یا شوهرش با او آمیزش نکرده باشد و اگر آبستن باشد، باید تا هنگام زاییدن عدّه نگهدارد، ولى اگر پیش از گذشتن چهار ماه و ده روز، بچّۀ او به دنیا آید، باید تا چهار ماه و ده روز از مرگ شوهر خود صبر کند و این عدّه را «عدّۀ وفات» مى گویند.
«مسألۀ 3091» زن باید در ایّام عدّۀ وفات از انجام کارهاى زیر خوددارى نماید:
اوّل: پوشیدن لباس رنگارنگ، در صورتى که عرفاً زینت حساب شود. دوم: سرمه کشیدن. سوم: هر کارى که زینت حساب شود، مانند آرایش؛ ولى نظافت بدن و لباس، شانه کردن مو، گرفتن ناخن، رفتن حمّام و سکونت در خانۀ تزیین شده مانعى ندارد.
«مسألۀ 3092» اگر زن از روى عمد یا فراموشى و یا ندانستن مسأله در تمام یا قسمتى از زمان عدّۀ وفات یکى از محرّماتى را که در مسألۀ قبل گفته شد انجام دهد، اگر از روى عمد بوده باشد، هرچند گناه کرده، ولى عدّۀ او به هم نمى خورد و لازم نیست آن را از سر بگیرد.
«مسألۀ 3093» زنى که در عدّۀ وفات به سر مى برد، مى تواند از خانه خارج شود و براى رفع نیازهاى خود رفت و آمد کند، ولى احوط آن است که شب را در همان خانه اى
که در زمان حیات همسرش زندگى مى کرده بماند.
«مسألۀ 3094» اگر شوهر در جبهۀ جنگ یا به علّت دیگرى مفقودالاثر شود، سه صورت دارد:
اوّل: زن یقین کند شوهر او از دنیا رفته است که در این حالت باید عدّۀ وفات نگهدارد و پس از عدّه مى تواند ازدواج نماید.
دوم: یقین کند شوهر او زنده است که در این صورت باید به هر حال صبر کند و مخارج زندگى او از مال شوهر است و اگر مال نداشته باشد، از صدقات و بیت المال تأمین مى شود و اگر صبر کردن براى او موجب عسر و حرج شود، باید براى تعیین تکلیف به حاکم شرع مراجعه نماید.
سوم: نداند شوهرش زنده است یا نه، که در این صورت اگر پدر یا جدّ پدرى یا وکیل شوهر، مخارج زندگى او را از مال شوهر یا محلّ دیگرى تأمین کنند، باید صبر کند و اگر تأمین نکنند، حاکم شرع آنان را وادار به تأمین مى کند و اگر به هیچ شکل مخارج او تأمین نشود، زن مى تواند به حاکم شرع مراجعه کند و حاکم شرع دستور دهد زن تا مدّت چهار سال پس از مراجعه صبر کند و در این مدّت با هر وسیلۀ ممکن تحقیق مى کنند، اگر ثابت شد که شوهر زنده است باید صبر کند و اگر ثابت نشد، حاکم شرع به پدر یا جدّ پدرى شوهر دستور مى دهد که زن را طلاق دهد و اگر ممکن نشد، خود حاکم شرع او را طلاق مى دهد و بنابر احتیاط واجب زن باید بعد از طلاق به مقدار عدّه وفات - یعنى چهار ماه و ده روز - عدّه نگهدارد و بعد مى تواند شوهر کند و چنانچه پس از عدّه، شوهر اوّل او پیدا شود، حقّى بر زن ندارد و اگر در بین مدّت عدّۀ طلاق پیدا شود، حق دارد رجوع کند و اگر بعد از عدّۀ طلاق و قبل از پایان عدّه وفات پیدا شود، احوط آن است که رجوع نکند و در صورت تمایل دوباره عقد نکاح بخوانند.
«مسألۀ 3095» اگر زن یقین کند که شوهر او مرده و بعد از تمام شدن عدّه وفات شوهر کند، چنانچه معلوم شود شوهر او بعد مرده است، باید از شوهر دوم جدا شود و در صورتى که آبستن باشد، به مقدارى که در عدّۀ طلاق گفته شد، براى شوهر دوم عدّۀ طلاق و بعد براى شوهر اوّل عدّۀ وفات نگهدارد و اگر آبستن نباشد، براى شوهر اوّل
عدّۀ وفات و بعد براى شوهر دوم عدّۀ طلاق نگهدارد.
«مسألۀ 3096» شروع عدّۀ وفات از هنگامى است که زن از مرگ شوهر مطّلع مى شود.
«مسألۀ 3097» اگر زن بگوید عدّه ام تمام شده، با دو شرط از او قبول مى شود:
اوّل: آن که مورد تهمت و بدنامى نباشد.
دوم: از طلاق یا مردن شوهرش به قدرى گذشته باشد که در آن مدّت، تمام شدن عدّه ممکن باشد.