آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام صدقه
صدقه دادن که یک اقدام خالصانه و صادقانه مى باشد، مورد سفارش قرآن کریم و احادیث فراوان قرار گرفته و موجب خیر و برکت در زندگى، دفع بلا و مرگ هاى ناگهانى و شفاى بیماران مى شود و همان طور که پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله و سلم فرموده: «کلّ معروف صدقه» یعنى هر کار خیر و پسندیده اى، صدقه محسوب مى شود و اقداماتى که موجب هدایت گمراهان، حمایت نیازمندان و عمران و آبادانى مادى و معنوى جامعه گردد، ماندگارتر و مفیدتر مى باشد.
«مسألۀ 2709» «صدقه» بر دو قسم است:
اوّل: صدقۀ واجب، نظیر زکاتِ مال، زکات فطره، ردّ مظالم (یعنى جبران تجاوزات انسان به اموال مردم با جهل به صاحبان آنها که به اجازۀ مجتهد جامع الشرایط صدقه داده مى شود) و کفّاره هاى گوناگون.
دوم: صدقۀ مستحب، یعنى احسان و اعانت مالى به دیگران یا تأسیس مؤسسۀ خیریه که منافع آن عاید عموم گردد که دربارۀ خواص و آثار آن روایات زیادى وارد شده است.
«مسألۀ 2710» صدقه دهنده علاوه بر این که باید بالغ، عاقل و غیر سفیه باشد و به واسطۀ ورشکستگى توسّط حاکم شرع از تصرّف در اموال خود منع نشده باشد، باید قصد قربت هم داشته باشد و صدقه را بدون عوض به شخص مورد نظر بدهد.
«مسألۀ 2711» صدقه دهنده پس از تحویل دادن مال نمى تواند آن را به هم بزند و صدقه را پس بگیرد، هر چند آن شخص از ارحام و بستگان او نباشد.
«مسألۀ 2712» کسى که صدقۀ مستحب را مى گیرد، لازم نیست مسلمان یا مؤمن باشد، بلکه به کافرِ اهل کتاب فقیرى که در بلاد مسلمانان با اجازه و رضایت آنها ساکن شده باشد نیز مى توان صدقۀ مستحب داد.
«مسألۀ 2713» سیّد مى تواند صدقات واجب یا مستحب خود را به سیّد یا غیر سیّد بدهد و غیر سیّد مى تواند صدقۀ مستحب خود را به سیّد بپردازد، ولى نمى تواند صدقۀ واجب خود - نظیر زکات مال و زکات فطره - را به سیّد بدهد، و چنانچه پرداخت کفّارات و ردّ مظالم بر غیر سیّد واجب شود، بنابر احتیاط واجب نمى تواند آن را به سیّد بدهد.
«مسألۀ 2714» مکروه است انسان از کسى که به او صدقه داده، درخواست کند آنچه را به او صدقه داده به وى ببخشد یا به او بفروشد؛ ولى اگر خود صدقه گیرنده بخواهد بعد از قیمت گذارى، آن را بفروشد کسى که صدقه را به وى داده در خریدن آن بر دیگران مقدّم است و کراهتى نیز در این عمل وجود ندارد. همچنین اگر آن مال به سببى مثل ارث دوباره به او برسد، قبول آن کراهت ندارد.
«مسألۀ 2715» ردّ کسى که درخواست کمک کرده و نیز درخواست کمک از دیگران بدون داشتن نیاز، شدیداً کراهت دارد و گاهى جایز نیست.