آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام نماز میّت
اشاره
«مسألۀ 631» نماز خواندن بر میّت مسلمان، اگرچه بچّه باشد، واجب است، به شرط این که پدر و مادر آن بچّه یا یکى از آنان، مسلمان باشند و شش سال بچّه تمام شده باشد.
«مسألۀ 632» نماز میّت باید بعد از غسل و حنوط و کفن کردن او خوانده شود و اگر پیش از آنها یا در بین آنها بخوانند، اگرچه از روى فراموشى یا ندانستن مسأله باشد، کافى نیست.
«مسألۀ 633» کسى که مى خواهد نماز میّت بخواند، لازم نیست با وضو یا غسل یا تیمّم باشد و بدن و لباس او پاک باشد، اگرچه احتیاط مستحب آن است که تمام چیزهایى را که در نمازهاى دیگر لازم است، رعایت کند و احتیاط واجب آن است که عورت او پوشیده باشد و لباس او نیز غصبى نباشد.
«مسألۀ 634» کسى که بر میّت نماز مى خواند، باید رو به قبله باشد و نیز واجب است میّت را مقابل او به گونه اى به پشت بخوابانند که سر میّت به طرف راست و پاى او
به طرف چپ نمازگزار باشد.
«مسألۀ 635» مکان نمازگزار باید از جاى میّت پایین تر یا بلندتر نباشد، ولى پستى و بلندى مختصر اشکال ندارد. همچنین مکان نمازگزار باید غصبى نباشد.
«مسألۀ 636» نمازگزار نباید از میّت به قدرى دور باشد که نگویند در کنار میّت ایستاده؛ ولى کسى که نماز میّت را به جماعت مى خواند، اگر از میّت دور باشد، چنانچه صفها به یکدیگر متصل باشند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 637» نمازگزار باید مقابل میّت بایستد، ولى اگر نماز به جماعت خوانده شود و صف جماعت از دو طرف میّت بگذرد، نماز کسانى که مقابل میّت نیستند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 638» نباید بین میّت و نمازگزار پرده و دیوار یا چیز دیگرى مانند اینها فاصله باشد، ولى اگر میّت در تابوت و مانند آن باشد، اشکال ندارد.
«مسألۀ 639» در وقت خواندن نماز، باید عورت میّت پوشیده باشد و اگر کفن کردن او ممکن نباشد، باید عورت او را حتّى با تخته و آجر و مانند اینها بپوشانند.
«مسألۀ 640» نماز میّت را باید ایستاده و به قصد قربت خواند و هنگام نیّت، باید میّت را معین کرد، مثلاً نیّت کند: «بر این میّت نماز مى خوانم قربةً الى اللّه».
«مسألۀ 641» اگر کسى نباشد که بتواند ایستاده نماز میّت را بخواند، مى توان نشسته بر او نماز خواند.
«مسألۀ 642» مکروه است بر میّت چند مرتبه نماز بخوانند، ولى اگر میّت اهل علم و تقوى باشد، این عمل مکروه نیست.
«مسألۀ 643» اگر میّت را عمداً یا از روى فراموشى یا به جهت عذرى بدون نماز دفن کنند یا بعد از دفن معلوم شود نمازى که بر او خوانده شده باطل بوده است، واجب است تا وقتى که جسد او از هم نپاشیده با شرطهایى که براى نماز میّت گفته شد، به قبر او نماز بخوانند؛ ولى چنانچه پس از دفن معلوم شود که به هنگام نماز سر میّت به طرف چپ نمازگزار و پاى او به سمت راست وى بوده، نماز خواندن بر قبر او واجب نیست.
دستور نماز میّت
«مسألۀ 644» نماز میّت پنج تکبیر دارد و اگر نمازگزار پنج تکبیر به این ترتیب بگوید کافى است:
بعد از نیّت و گفتن تکبیر اوّل بگوید: «اَشْهَدُ أَنْ لاإِلهَ إِلَّا اللّهُ وَأنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللّهِ» و بعد از تکبیر دوم بگوید: «اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ» و بعد از تکبیر سوم بگوید: «اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنیٖنَ وَالْمُؤْمِناتِ» و بعد از تکبیر چهارم، اگر میّت مرد است بگوید: «اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِهذَا الْمَیِّتِ» و اگر زن است بگوید: «اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِهذِهِ المَیِّتِ» و بعد تکبیر پنجم را بگوید.
و بهتر است بعد از تکبیر اوّل بگوید: «اَشْهَدُ أنْ لاإلهَ إلَّااللّهُ وَحْدَهُ لاشَریٖکَ لَهُ وَأشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ أرْسَلَهُ بِالْحَقِّ بَشیٖراً وَنَذیٖراً بَیْنَ یَدَى السَّاعَةِ» و بعد از تکبیر دوم بگوید: «أللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَبارِکْ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَارْحَمْ مُحَمَّداً وَآلَ مُحَمَّدٍ کَأفْضَلِ ما صَلَّیْتَ وَبارَکْتَ وَتَرَحَّمْتَ عَلى إبْراهیٖمَ وَآلِ إبْراهیٖمَ إنَّکَ حَمیٖدٌ مَجیٖدٌ وَصَلِّ عَلى جَمیٖعِ الأنْبیاءِ وَالْمُرْسَلیٖنَ وَالشُّهَداءِ وَالصِّدّیٖقیٖنَ وَجَمیٖعِ عِبادِ اللّهِ الصّالِحیٖنَ» و بعد از تکبیر سوم بگوید: «اَللّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنیٖنَ وَالْمُؤْمِناتِ وَالْمُسْلِمیٖنَ وَالْمُسْلِماتِ الأحْیاءِ مِنْهُمْ وَالأمْواتِ تابِعْ بَیْنَنا وَبَیْنَهُمْ بِالْخَیْراتِ إنَّکَ مُجیٖبُ الدَّعَواتِ إنَّکَ عَلى کُلِّ شَىءٍ قَدیٖرٌ» و بعد از تکبیر چهارم، اگر میّت مرد باشد بگوید: «اَللّهُمَّ إنَّ هذا عَبْدُکَ وَابْنُ عَبْدِکَ وَابْنُ أمَتِکَ نَزَلَ بِکَ وَأنْتَ خَیْرُ مَنْزولٍ بِهِ أللّهُمَّ إنّا لانَعْلَمُ مِنْهُ إلّاخَیْراً وَأنْتَ أعْلَمُ بِهِ مِنّا أللّهُمَّ إنْ کانَ مُحْسِناً فَزِدْ فى إحْسانِهِ وَإنْ کانَ مُسیٖئاً فَتَجَاوَزْ عَنْهُ وَاغْفِرْ لَهُ أللّهُمَّ اجْعَلْهُ عِنْدَکَ فى أعْلى عِلّیّٖیٖنَ واخْلُفْ عَلى أهْلِهِ فى الْغابِرینَ وَارْحَمْهُ بِرَحْمَتِکَ یا أرْحَمَ الرّاحِمیٖنَ» و بعد تکبیر پنجم را بگوید؛ ولى اگر میّت زن باشد، بعد از تکبیر چهارم بگوید: «اَللّهُمَّ إنَّ هذِهِ أمَتُکَ وَابْنَةُ عَبْدِکَ وَابْنَةُ أمَتِکَ نَزَلَتْ بِکَ وَأنْتَ خَیْرُ مَنْزولٍ بِهِ أللّهُمَّ إنّا لانَعْلَمُ مِنْها إلّاخَیْراً وَأنْتَ أعْلَمُ بِها مِنّا أللّهُمَّ إنْ کانَتْ مُحْسِنَةً فَزِدْ فى إحْسانِها وَإنْ کانَتْ مُسیٖئَةً فَتَجَاوَزْ عَنْها وَاغْفِرْ لَها أللّهُمَّ اجْعَلْها عِنْدَکَ فى أعْلى عِلّیّٖیٖنَ واخْلُفْ عَلى أهْلِها فى الْغابِرینَ وَارْحَمْها بِرَحْمَتِکَ یا أرْحَمَ الرّاحِمیٖنَ».
«مسألۀ 645» باید تکبیرها و دعاها را به گونه اى پشت سر هم بخوانند که نماز از
صورت خود خارج نشود.
«مسألۀ 646» کسى که نماز میّت را به جماعت مى خواند نیز باید تکبیرها و دعاهاى آن را بخواند.
مستحبّات نماز میّت
«مسألۀ 647» چند چیز در نماز میّت مستحب است:
اوّل: کسى که نماز میّت مى خواند، داراى وضو، غسل یا تیمّم باشد و احتیاط مستحب آن است که در صورتى تیمّم کند که وضو و غسل ممکن نباشد یا بترسد که اگر وضو بگیرد یا غسل کند، به نماز میّت نرسد. دوم: اگر میّت مرد باشد، امام جماعت یا کسى که به طور فُرادى به او نماز مى خواند مقابل وسط قامت او بایستد واگر زن باشد، مقابل سینه او بایستد. سوم: با پاى برهنه نماز بخواند. چهارم: در هر تکبیر دست ها را تا مقابل گوش بلند کند. پنجم: فاصله او با میّت به قدرى کم باشد که اگر باد لباس او را حرکت دهد، به جنازه برسد. ششم: نماز میّت را به جماعت بخواند. هفتم: امام جماعت تکبیر و دعاها را بلند بخواند و کسانى که با او نماز مى خوانند آهسته بخوانند. هشتم: در جماعت، مأموم اگرچه یک نفر باشد، پشت سر امام بایستد. نهم: نمازگزار به میّت و مؤمنین زیاد دعا کند. دهم: پیش از نماز سه مرتبه بگوید: «اَلصَّلاة». یازدهم: نماز را در جایى بخواند که مردم براى نماز میّت بیشتر به آن جا مى روند. دوازدهم: زن حائض اگر نماز میّت را به جماعت مى خواند، در صفى تنها بایستد.
«مسألۀ 648» خواندن نماز میّت در مساجد مکروه است، ولى در مسجدالحرام مکروه نیست.