آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
شرایط وضو
شرایط صحیح بودن وضو سیزده چیز است:
* شرط اوّل: آب وضو پاک باشد.
* شرط دوم: آب وضو مطلق باشد.
«مسألۀ 289» وضو با آب نجس و آب مضاف باطل است، اگرچه انسان نجس بودن یا مضاف بودن آن را نداند یا فراموش کرده باشد و اگر با آن وضو نمازى نیز خوانده باشد، باید آن نماز را دوباره با وضوى صحیح بخواند.
«مسألۀ 290» اگر غیر از آب گِل آلود مضاف، آب دیگرى براى وضو در اختیار نداشته باشد، چنانچه وقت نماز تنگ باشد، باید تیمّم کند و اگر وقت داشته باشد، باید صبر کند تا آب صاف شود و وضو بگیرد.
* شرط سوم: آب وضو و همچنین فضایى که در آن وضو مى گیرد، مباح باشد.
«مسألۀ 291» وضو با آب غصبى و با آبى که معلوم نیست صاحب آن راضى است یا نه (مگر از نهرهاى بزرگ به ترتیبى که در مسألۀ 295 مى آید) حرام و باطل است؛ ولى اگر سابقاً راضى بوده و انسان نمى داند که از رضایت خود برگشته یا نه، وضو صحیح است و نیز اگر آب وضو از صورت و دستها در جاى غصبى بریزد، اگر محل منحصر باشد - یعنى غیر از مکان غصبى مکان دیگرى نداشته باشد - و وضو موجب ریزش آب به محل غصبى باشد، وضو باطل و حرام است و باید تیمّم کند و نماز بخواند.
«مسألۀ 292» وضو گرفتن از حوض مدرسه اى که انسان نمى داند آن حوض را براى همۀ مردم وقف کرده اند یا براى محصلین همان مدرسه، در صورتى که معمولاً مردم از آب آن وضو بگیرند و وضو گرفتن آنان نشانۀ رضایت متولّى باشد، اشکال ندارد.
«مسألۀ 293» کسى که نمى خواهد در مسجدى نماز بخواند، اگر نداند حوض آن را براى همۀ مردم وقف کرده اند یا براى کسانى که درآنجا نماز مى خوانند، نمى تواند از حوض آن وضو بگیرد؛ ولى اگر معمولاً کسانى هم که نمى خواهند در آنجا نماز بخوانند از حوض آن وضو بگیرند و وضو گرفتن آنان نشانۀ رضایت متولّى باشد، مى تواند از حوض آن وضو بگیرد.
«مسألۀ 294» وضو گرفتن از حوض پاساژها و مسافرخانه ها و مانند آنها، براى کسانى که ساکن آن اماکن نیستند، در صورتى صحیح است که معمولاً کسانى هم که
ساکن آن جاها نیستند، با آب آنها وضو بگیرند و وضو گرفتن آنان نشانۀ رضایت صاحبان آن محل باشد.
«مسألۀ 295» وضو گرفتن در نهرهاى بزرگ اگرچه انسان نداند که صاحبان آنها راضى هستند یا نه، اشکال ندارد؛ ولى اگر صاحبان آنها از وضو گرفتن نهى کنند، احتیاط واجب آن است که با آب آنها وضو نگیرد.
«مسألۀ 296» اگر فراموش کند آب غصبى است و با آن وضو بگیرد، وضوى او صحیح است.
* شرط چهارم: ظرف آب وضو مباح باشد.
* شرط پنجم: ظرف آب وضو طلا و نقره نباشد.
«مسألۀ 297» اگر آب در ظرف غصبى باشد و غیر از آن، آب دیگرى براى وضو نداشته باشد، باید تیمّم کند و چنانچه با آن آب وضو بگیرد، وضوى او باطل است؛ ولى اگر بتواند آب را در ظرف مباح خالى کند و بعد از آب آن ظرف وضو بگیرد، وضوى او صحیح است بلکه اگر آب متعلّق به خود او باشد، باید این کار را انجام دهد و سپس با آن آب وضو بگیرد و اگر آب مباح دیگرى در اختیار داشته باشد، چنانچه در آن ظرف غصبى وضوى ارتماسى بگیرد و یا با آن ظرف آب به صورت و دستها بریزد، وضوى او باطل است، ولى اگر با کف دست، آب از آن ظرف بردارد و به صورت و دستها بریزد، وضوى او صحیح است، اگرچه از جهت تصرّف در ظرف غصبى، مرتکب فعل حرام شده است.
«مسألۀ 298» اگر آب در ظرف طلا یا نقره باشد و غیر از آن آب دیگرى براى وضو نداشته باشد، چنانچه ظرف دیگرى که از طلا و نقره نباشد، در اختیار داشته باشد، باید آب را در آن ظرف ریخته و با آن وضو بگیرد و چنانچه ظرف دیگرى در اختیار نداشته باشد، باید تیمّم کند و چنانچه با آب آن ظرف وضو بگیرد، وضویش صحیح نیست و اگر غیر از آبى که در ظرف طلا یا نقره است، آب دیگرى در اختیار داشته باشد، چنانچه در آن ظرف طلا یا نقره وضوى ارتماسى بگیرد و یا با آن ظرف آب به صورت و دستها بریزد، وضوى او باطل است، ولى اگر با کف دست، آب از آن ظرف بردارد و به
صورت و دستها بریزد، وضوى او صحیح است.
«مسألۀ 299» اگر در حوضى که مثلاً یک آجر یا یک سنگ آن غصبى است وضو بگیرد، وضوى او صحیح است، مگر این که وضوى او تصرّف در غصب حساب شود؛ ولى غالباً با وضو گرفتن از آن حوض، تصرف در آجر یا سنگ غصبى صدق نمى کند.
«مسألۀ 300» اگر در صحن یکى از امامان یا امامزادگان که سابقاً قبرستان بوده حوض یا نهرى بسازند، چنانچه انسان نداند که زمین صحن را براى قبرستان وقف کرده اند، وضو گرفتن در آن حوض و نهر اشکال ندارد.
* شرط ششم: اعضاى وضو هنگام شستن و مسح کردن، پاک باشند.
«مسألۀ 301» اگر پیش از تمام شدن وضو، جایى که شسته یا مسح کرده نجس شود، وضو صحیح است.
«مسألۀ 302» اگر غیر از اعضاى وضو جاى دیگرى از بدن نجس باشد، وضو صحیح است؛ ولى اگر مخرج ادرار یا مدفوع را تطهیر نکرده باشد، احتیاط مستحب آن است که اوّل آن را تطهیر کند و بعد وضو بگیرد.
«مسألۀ 303» اگر یکى از اعضاى وضو نجس باشد و بعد از وضو شک کند که پیش از وضو آنجا را آب کشیده یا نه، چنانچه در هنگام وضو متوجه پاک بودن و نجس بودن آنجا نبوده، وضوى او باطل است و اگر مى داند که متوجه بوده یا شک دارد که متوجه بوده یا نه، وضوى او صحیح است و در هر صورت براى اعمال بعدى باید جایى را که نجس بوده، آب بکشد.
«مسألۀ 304» اگر بریدگى یا زخمى در صورت یا دست باشد که خون آن بند نمى آید و آب براى آن ضرر نداشته باشد، باید آن را در آب کُر یا جارى فرو برد و قدرى فشار دهد که خون بند بیاید و بعد به دستورى که گفته شد، وضوى ارتماسى بگیرد.
* شرط هفتم: وقت براى وضو و نماز کافى باشد.
«مسألۀ 305» هرگاه وقت به قدرى تنگ باشد که اگر وضو بگیرد، کمتر از یک رکعت از نماز را مى تواند در وقت آن بخواند، باید تیمّم کند و اگر یک رکعت یا بیشتر را بتواند
داخل وقت بجا آورد، ولى مقدارى از آن در خارج وقت واقع شود، ظاهراً بین تیمم و وضو مخیر است، اگرچه بعید نیست که تیمم موافق با احتیاط باشد؛ ولى اگر براى وضو و تیمّم به یک اندازه وقت لازم باشد، باید وضو بگیرد.
«مسألۀ 306» کسى که در تنگى وقتِ نماز باید تیمّم کند، اگر براى خواندن نمازى که وقتش تنگ شده وضو بگیرد، وضوى او باطل است و اگر به قصد دیگرى مثل دست زدن به قرآن و یا با طهارت بودن وضو بگیرد نیز وضویش خالى از اشکال نیست.
* شرط هشتم: به قصد قربت (یعنى براى انجام فرمان خداوند) وضو بگیرد و اگر براى خنک شدن یا به قصد دیگرى وضو بگیرد، باطل است.
«مسألۀ 307» لازم نیست نیّت وضو را به زبان بگوید یا از قلب خود بگذراند، ولى باید در تمام مدّت وضو گرفتن، متوجه باشد که وضو مى گیرد، به گونه اى که اگر از او بپرسند: چه مى کنى؟ بگوید: وضو مى گیرم.
* شرط نهم: وضو را به ترتیبى که گفته شد بجا آورد؛ یعنى اوّل صورت و بعد دست راست و بعد دست چپ را بشوید و بعد از آن سر و بعد پاها را مسح نماید و احتیاطاً باید پاى راست را پیش از پاى چپ مسح کند و اگر به این ترتیب وضو نگیرد، وضوى او باطل است.
* شرط دهم: کارهاى وضو را پشت سر هم انجام دهد.
«مسألۀ 308» اگر بین کارهاى وضو به قدرى فاصله شود که عرفاً یک عمل واحد به حساب نیاید و نگویند که این شخص در حال وضو گرفتن است، وضوى او باطل است و خشک شدن اعضاى سابق وضو نیز اگر بیانگر این حالت باشد، وضو را باطل مى کند.
«مسألۀ 309» اگر کارهاى وضو را پشت سر هم بجا آورد، ولى به واسطۀ گرماى هوا یا حرارت زیاد بدن و مانند آن اعضاى وضو خشک شوند، وضوى او صحیح است.
«مسألۀ 310» راه رفتن در بین وضو اشکال ندارد، پس اگر بعد از شستن صورت و دستها چند قدم راه برود و بعد سر و پا را مسح کند، وضوى او صحیح است.
* شرط یازدهم: شستن صورت و دستها و مسح سر و پاها را خود انسان انجام دهد
و اگر دیگرى او را وضو دهد، وضویش باطل است و نیز اگر در ریختن آب به صورت و دستها او را یارى کند، اگرچه پس از آن خود وى آن آب را به قصد وضو بر آن عضو جارى کند، صحّت وضوى او محلّ اشکال است.
«مسألۀ 311» آوردن آب، باز کردن شیر آب و ریختن آب در کف دست کسى که مى خواهد وضو بگیرد، اشکال ندارد. همچنین اگر کسى به جهتى دیگر آب را مثلاً از مکان بلندى بریزد و شخص دیگر اعضاى وضو را به قصد وضو در زیر آن آب بشوید، اشکال ندارد.
«مسألۀ 312» کسى که نمى تواند وضو بگیرد، باید در قسمتهایى که نمى تواند، نایب بگیرد که او را وضو دهد و چنانچه مزد نیز بخواهد، در صورتى که بتواند باید بدهد، ولى باید خود او نیّت وضو کند و با دست خود مسح نماید و اگر نمى تواند، باید نایب دستش را بگیرد و به محل مسح او بکشد و اگر این نیز ممکن نباشد، باید از دستش رطوبت بگیرند و با آن رطوبت، سر و پاى او را مسح کنند.
«مسألۀ 313» براى اعمالى از وضو که خود مى تواند آنها را به تنهایى انجام دهد، نباید کمک بگیرد.
* شرط دوازدهم: استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.
«مسألۀ 314» کسى که مى ترسد در صورت وضو گرفتن مریض شود، یا بیمارى او شدت یابد، یا زمان بهبودى او طولانى تر شود، یا درمان بیمارى مشکل گردد به طورى که تحمّل آن براى وى سخت باشد و همچنین کسى که مى ترسد در صورتى که آب را به مصرف وضو برساند، دچار تشنگى شدید شود، مى تواند تیمّم کند؛ ولى اگر بترسد که تشنگى شدید براى وى ضرر قابل توجهى داشته باشد، باید تیمّم کند و اگر نداند که آب براى او ضرر دارد و وضو بگیرد و بعد بفهمد که ضرر شدیدى که از نظر شرع حرام است داشته، وضوى او بنا بر احتیاط باطل است و در غیر این صورت صحیح مى باشد، اگرچه احتیاط مستحب آن است که با آن وضو نماز نخواند و تیمّم کند.
«مسألۀ 315» اگر رساندن آب به صورت و دستها به مقدار کمى که وضو با آن صحیح
است، ضرر نداشته و بیشتر از آن ضرر داشته باشد، باید با همان مقدار کم وضو بگیرد.
* شرط سیزدهم: در اعضاى وضو، چیزى مانع از رسیدن آب به عضو نباشد.
«مسألۀ 316» اگر بداند چیزى به اعضاى وضو چسبیده، ولى شک داشته باشد که از رسیدن آب به پوست جلوگیرى مى کند یا نه، باید آن را برطرف کند یا آب را به زیر آن برساند.
«مسألۀ 317» رنگ موهایى که افراد براى رنگ کردن مو یا ابروى خود به کار مى برند و نیز رنگ جوهر خودکار یا خودنویس که بر دست مى ماند، چنانچه جرم نداشته و تنها رنگ باشند، براى وضو اشکال ندارند.
«مسألۀ 318» اگر زیر ناخن چرک باشد، در صورتى که چرک مانع از رسیدن آب به ظاهر بدن شود، باید برطرف شود. بنابراین چنانچه زیر ناخنِ کوتاه که جزء ظاهر بدن محسوب نمى شود، چرک باشد، وضو اشکال ندارد؛ ولى اگر ناخن را بگیرند، در صورتى که چرک مانع از رسیدن آب به پوست باشد، باید براى وضو آن چرک را برطرف کنند و نیز اگر ناخن بیشتر از حدّ معمول بلند باشد، باید چرک زیر مقدارى از ناخن را که از حدّ معمول بلندتر است برطرف نمایند تا آب به ظاهر بدن برسد.
«مسألۀ 319» اگر در صورت، دستها، جلوى سر و یا روى پاها به واسطۀ سوختن یا چیز دیگرى برآمدگى پیدا شود، شستن و مسح روى آن کافى است و چنانچه سوراخ شود، رساندن آب به زیر پوست لازم نیست، بلکه اگر پوست یک قسمت آن نیز کنده شود، لازم نیست آب را به زیر قسمتى که کنده نشده برساند؛ ولى چنانچه پوستى که کنده شده گاهى به بدن چسبیده و گاهى بلند شود، در صورتى که مشقّت نداشته باشد، باید آن را قطع کند یا آب را به زیر آن برساند.
«مسألۀ 320» اگر انسان شک کند که به اعضاى وضوى او چیزى چسبیده یا نه، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد، مثل آن که بعد از گِل کارى شک کند که گِل به دست او چسبیده یا نه، باید وارسى کند یا با دست مالیدن یا به نحو دیگرى اطمینان پیدا کند که اگر مانعى بوده، برطرف شده یا آب به زیر آن رسیده است.
«مسألۀ 321» اگر جایى که باید آن را شست و مسح کرد چرک باشد، در صورتى که چرک آن مانع از رسیدن آب به بدن نباشد، لازم نیست براى وضو آن را برطرف کند و همچنین اگر بعد از گچ کارى و مانند آن، چیز سفیدى که جلوگیرى از رسیدن آب به پوست نمى نماید بر دست باقى بماند، اشکال ندارد، ولى اگر شک کند که با بودن آنها آب به بدن مى رسد یا نه، باید آنها را برطرف کند.
«مسألۀ 322» اگر پیش از وضو بداند که در بعضى از اعضاى وضو مانعى براى رسیدن آب هست و بعد از وضو شک کند که در هنگام وضو آب را به آن جا رسانده یا نه، وضوى او صحیح است، ولى اگر بداند که هنگام وضو متوجه آن مانع نبوده، باید دوباره وضو بگیرد.
«مسألۀ 323» اگر در بعضى از اعضاى وضو مانعى باشد که گاهى آب بخودى خود زیر آن رسیده و گاهى نمى رسد و انسان بعد از وضو شک کند که آب زیر آن رسیده یا نه، وضوى او صحیح است؛ ولى چنانچه بداند هنگام وضو متوجه رسیدن آب به زیر آن نبوده، باید دوباره وضو بگیرد.
«مسألۀ 324» اگر بعد از وضو چیزى که مانع از رسیدن آب است در اعضاى وضو ببیند و نداند هنگام وضو وجود داشته یا بعد پیدا شده، وضوى او صحیح است؛ ولى اگر بداند که در وقت وضو توجهى به بودن یا نبودن آن مانع نداشته، احتیاط واجب آن است که دوباره وضو بگیرد.
«مسألۀ 325» اگر بعد از وضو شک کند چیزى که مانع رسیدن آب است در اعضاى وضو بوده یا نه، وضوى او صحیح است.