آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
3 - گنج
«مسألۀ 1921» گنج مالى است که در زمین، درخت، کوه یا دیوار پنهان باشد و کسى آن را پیدا کند و به گونه اى باشد که عرفاً به آن گنج بگویند.
«مسألۀ 1922» اگر گنج جزء عتایق باشد، از انفال محسوب مى شود و براى تصرّف در آن، بنابر احتیاط واجب باید از حاکم شرعى اجازه گرفت. چنانچه گنج، سکّۀ طلا و نقره باشد، با داشتن شرایطى که گفته مى شود، باید خمس آن پرداخت شود و اگر طلا و نقرۀ غیر مسکوک و یا جواهرات دیگر باشد نیز بنابر احتیاط واجب باید خمس آن را بپردازد و در غیر از موارد مذکور، چنانچه مقدار آن به اندازه اى باشد که بتواند بخشى از معیشت او را اداره کند و از مخارج سال وى زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.
«مسألۀ 1923» اگر انسان در زمینى که ملک کسى نیست گنجى پیدا کند، با رعایت شرایطى که در مسألۀ قبل گفته شد، گنج مال خود او مى باشد و متعلّق خمس است.
«مسألۀ 1924» نصاب گنج اگر نقره باشد 105 مثقال (429/187 گرم) نقره و اگر طلا باشد 15 مثقال (70/312 گرم) طلاست و اگر جواهرات دیگر باشد، چنانچه
قیمت آن به 105 مثقال نقره و یا 15 مثقال طلا برسد، باید خمس آن را بدهد. در تمام این موارد، نصاب بعد از کم کردن مخارج ملاحظه مى شود.
«مسألۀ 1925» اگر در زمینى که از دیگرى خریده گنجى پیدا کند که جزء عتایق نباشد و بداند مالک ندارد و یا مالک آن از آن اعراض کرده است، آن گنج مال خود اوست و چنانچه طلا، نقره و یا جواهرات باشد، باید خمس آن را بدهد و چنانچه احتمال دهد که مال یکى از مالکان قبلى است، باید به مالک قبلى اطّلاع دهد و چنانچه معلوم شود مال او نیست، باید به کسى که پیش از او مالک زمین بوده اطّلاع دهد و به همین ترتیب به همۀ کسانى که پیش از او مالک زمین بوده اند خبر دهد و اگر مالک آن معلوم نشود، حکم مجهول المالک را دارد.
«مسألۀ 1926» اگر در ظرف هاى متعددى که در یک جا دفن شده اند، اموالى پیدا کند که قیمت آنها روى هم به حدّ نصاب برسد، باید خُمس آنها را بدهد؛ ولى چنانچه در چند جا گنج پیدا کند، اگر عرفاً بیش از یک گنج محسوب شود، خُمس هر کدام از آنها که قیمت آن به حدّ نصاب برسد، واجب است و گنجى که قیمت آن به این مقدار نرسد، حکم درآمد کسب و کار را دارد.
«مسألۀ 1927» اگر دو یا چند نفر گنجى را پیدا کنند و قیمت سهم هر یک از آنان به حدّ نصاب برسد، باید هر یک خُمس سهم خود را بدهند.
«مسألۀ 1928» اگر کسى چهارپایى را بخرد و در شکم آن مالى پیدا کند، چنانچه احتمال دهد که مال فروشنده است، باید به او خبر دهد و اگر معلوم شود مال او نیست، باید به ترتیب، صاحبان قبلى آن را خبر کند و چنانچه متعلق به هیچ یک از آنان نباشد، مال خود اوست و خمس به آن تعلّق نمى گیرد و اگر مالى را از شکم ماهى یا حیوانى غیر از چهارپایان که خریدارى کرده، پیدا کند، چنانچه بداند آن مال متعلّق به فروشنده است، باید به او اطّلاع دهد، ولى اگر احتمال دهد که آن مال از آنِ فروشنده است، لازم نیست به او خبر دهد و مال خود اوست و چنانچه مقدار آن به اندازه اى باشد که بتواند بخشى از معیشت او را اداره کند و از مخارج سال وى زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.