آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام تیمّم
«مسألۀ 730» کسى که نمى تواند غسل کند، اگر بخواهد عملى را که براى آن غسل واجب است انجام دهد، باید بدل از غسل تیمّم نماید و اگر نتواند وضو بگیرد و بخواهد عملى را که براى آن وضو واجب است انجام دهد، باید بدل از وضو تیمّم نماید.
«مسألۀ 731» در هنگام نیّت باید معیّن کند که تیمّم او بدل از غسل است یا بدل از وضو و اگر بدل از غسل باشد، باید آن غسل را و لو اجمالاً معیّن نماید؛ ولى چنانچه اشتباهاً به جاى بدل از وضو، بدل از غسل یا به جاى بدل از غسل، بدل از وضو نیّت کند یا مثلاً در تیمّم بدل از غسل جنابت، نیّت بدل از غسل مسّ میّت نماید، تیمّم او صحیح است.
«مسألۀ 732» اگر مختصرى از پیشانى و پشت دستها را نیز مسح نکند، تیمّم باطل است، چه عمداً مسح نکند و چه مسأله را نداند یا فراموش کرده باشد، ولى دقت زیاد
نیز لازم نیست و همین قدر که بگویند تمام پیشانى و پشت دست مسح شده کافى است.
«مسألۀ 733» براى آن که یقین کند تمام پشت دست را مسح کرده، باید مقدارى بالاتر از مچ را نیز مسح نماید، ولى مسح بین انگشتان لازم نیست.
«مسألۀ 734» پیشانى و پشت دستها را باید از بالا به پایین مسح نماید و اعمال آن را باید پشت سر هم بجا آورد و اگر بین آنها به قدرى فاصله بیندازد که نگویند تیمّم مى کند، تیمّم او باطل است.
«مسألۀ 735» در تیمّم باید پیشانى و کف دستها و پشت دستها پاک باشند و اگر کف دست نجس باشد و نتواند آن را آب بکشد، احتیاط واجب آن است که دو تیمّم کند، یکى با کف دست و دیگرى با پشت دست.
«مسألۀ 736» باید براى تیمّم انگشتر را از دست بیرون آورد و اگر در پیشانى یا پشت دستها یا در کف دستها مانعى باشد، مثلاً چیزى به آنها چسبیده باشد، باید آن را برطرف کرد.
«مسألۀ 737» اگر پیشانى یا پشت دستها زخم باشد و پارچه یا چیز دیگرى را بر آن بسته باشد و نتواند آن را باز کند، باید دست را روى آن بکشد و نیز اگر کف دست زخم باشد و پارچه یا چیز دیگرى را بر آن بسته باشد و نتواند آن را باز کند، باید دست را با همان پارچه به چیزى که تیمّم بر آن صحیح است بزند و بر پیشانى و پشت دستها بکشد.
«مسألۀ 738» اگر پیشانى و پشت دستها مو داشته باشد، اشکال ندارد، ولى اگر موى سر روى پیشانى آمده باشد، باید آن را عقب بزند.
«مسألۀ 739» اگر احتمال دهد که در پیشانى و کف دستها یا پشت دستها مانعى وجود داشته باشد، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد، باید جستجو نماید تا یقین یا اطمینان پیدا کند که مانعى نیست.
«مسألۀ 740» اگر وظیفۀ او تیمّم باشد و نتواند تیمّم کند، باید نائب بگیرد و کسى که نائب مى شود، باید دستهاى آن شخص را به چیزى که تیمّم بر آن صحیح است بزند و با آنها او را تیمّم دهد و اگر نتواند دست هاى او را بر چیزى که تیمّم بر آن صحیح است
بزند، چنانچه بتواند دست هاى او را بر آن چیز بگذارد و سپس او را با دست هاى خودش تیمّم دهد، باید همین کار را بکند و اگر این نیز ممکن نبود، باید دست خود را به چیزى که تیمّم بر آن صحیح است بزند و بر پیشانى و پشت دستهاى او بکشد.
«مسألۀ 741» اگر بعد از آن که مشغول بخشى از اعمال تیمّم شد، شک کند که قسمت پیش از آن را فراموش کرده یا نه و یا شک کند که آن را درست به جا آورده یا نه، اگر احتمال بدهد در حال عمل متوجه بوده، نباید اعتنا کند و تیمّم او صحیح است.
«مسألۀ 742» اگر بعد از مسح دست چپ شک کند که درست تیمّم کرده یا نه، چنانچه احتمال بدهد که در حال عمل متوجه بوده، تیمّم او صحیح است.
«مسألۀ 743» کسى که وظیفۀ او تیمّم است، بنابر احتیاط واجب نباید پیش از وقت نماز براى نماز تیمّم کند، ولى اگر براى کار واجب دیگرى یا عمل مستحبّى تیمّم کند و تا وقت نماز عذر او باقى باشد، مى تواند با همان تیمّم نماز بخواند.
«مسألۀ 744» اگر کسى که وظیفۀ او تیمّم است بداند یا گمان داشته باشد که تا آخر وقت عذر او باقى مى ماند، در وسعت وقت مى تواند با تیمّم نماز بخواند؛ بنابر این با احتمال برطرف شدن عذر نیز تیمم در وسعت وقت جایز است، ولى اگر بداند یا گمان داشته باشد که تا آخر وقت عذر او برطرف مى شود، باید صبر کند و با وضو یا غسل نماز بخواند یا در تنگى وقت با تیمّم نماز را بجا آورد.
«مسألۀ 745» کسى که نمى تواند وضو بگیرد یا غسل کند، مى تواند نمازهاى قضاى خود را با تیمّم بخواند، هر چند احتمال بدهد که بزودى عذر او برطرف مى شود، ولى در صورتى که بداند و یا گمان داشته باشد که عذر او به زودى برطرف مى شود، باید منتظر بماند.
«مسألۀ 746» کسى که نمى تواند وضو بگیرد یا غسل کند، جایز است نمازهاى مستحبّى مثل نافله هاى شبانه روزى را که وقت معیّنى دارند، حتى در اوّل وقت - به شرط آن که علم و یا گمان به برطرف شدن عذر تا آخر وقت نداشته باشد - با تیمّم بخواند.
«مسألۀ 747» کسى که احتیاطاً باید بین غسل جبیره اى و تیمّم جمع نماید، اگر بعد از
غسل و تیمّم نماز بخواند و بعد از نماز حَدَث اصغرى از او سر زند - مثلاً ادرار کند - باید براى نمازهاى بعد وضو بگیرد و احتیاطاً تیمّم بدل از غسل نیز بکند.
«مسألۀ 748» اگر به واسطۀ نداشتن آب یا عذر دیگرى تیمّم کند، بعد از برطرف شدن عذر، تیمّم او باطل مى شود.
«مسألۀ 749» چیزهایى که وضو را باطل مى کنند، تیمّم بدل از وضو را نیز باطل مى کنند و چیزهایى که غسل را باطل مى نمایند، تیمّم بدل از غسل را نیز باطل مى نمایند.
«مسألۀ 750» اگر بر کسى که نمى تواند غسل کند چند غسل واجب باشد، احتیاط واجب آن است که بدل هر یک از آنها یک تیمّم نماید.
«مسألۀ 751» اگر بدل از غسل جنابت تیمّم کند، لازم نیست براى نماز وضو بگیرد، ولى اگر بدل از غسل هاى دیگر تیمّم کند، احتیاطاً براى نماز باید وضو بگیرد و اگر نتواند وضو بگیرد، باید تیمّم دیگرى نیز بدل از وضو بنماید.
«مسألۀ 752» اگر بدل از غسل جنابت تیمّم کند و بعد کارى که وضو را باطل مى کند براى او پیش آید، چنانچه براى نمازهاى بعد نتواند غسل کند، باید وضو بگیرد و بنابر احتیاط واجب، تیمّم بدل از غسل نیز بکند و اگر وضو نیز نتواند بگیرد، مى تواند یک تیمّم به نیّت ما فى الذمّه (اعم از وضو و غسل جنابت) به جا آورد و کافى است.
«مسألۀ 753» اگر کسى که وظیفۀ او تیمّم است براى کارى تیمّم کند، تا تیمّم و عذر او باقى است، مى تواند اعمالى را که باید با وضو یا غسل انجام داد بجا آورد، ولى اگر با داشتن آب براى نماز میّت یا خوابیدن تیمّم کرده باشد، فقط کارى را که براى آن تیمّم نموده مى تواند انجام دهد و چنانچه به خاطر تنگى وقت تیمم کرده باشد، به احتیاط واجب نباید سایر اعمالى را که احتیاج به وضو یا غسل دارند انجام دهد.
«مسألۀ 754» در چند مورد مستحب است نمازهایى را که انسان با تیمّم خوانده ْدوباره بخواند:
اوّل: آن که از استعمال آب ترس داشته و عمداً خود را جنب کرده و با تیمّم نماز خوانده باشد. دوم: آن که مى دانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمى کند و عمداً خود را
جنب کرده و با تیمّم نماز خوانده باشد. سوم: آن که تا آخر وقت عمداً در جستجوى آب نرود و با تیمّم نماز بخواند و بعد بفهمد که اگر جستجو مى کرد، آب پیدا مى شد.
چهارم: آن که عمداً نماز را تأخیر انداخته و در آخر وقت با تیمّم نماز خوانده باشد.
پنجم: آن که مى دانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمى شود و آبى را که داشته ریخته و با تیمّم نماز خوانده است.