آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
1 - شک در چیزى که محلّ آن گذشته است
«مسألۀ 1189» اگر بین نماز شک کند که یکى از اعمال واجب آن را انجام داده یا نه، مثلاً شک کند که حمد خوانده یا نه، چنانچه مشغول عملى که باید بعد از آن انجام دهد نشده باشد، باید آنچه را که در انجام آن شک کرده بجا آورد و اگر مشغول عملى که باید بعد از آن انجام دهد، شده باشد، نباید به شک خود اعتنا کند.
«مسألۀ 1190» اگر در بین خواندن آیه اى شک کند که آیۀ پیش از آن را خوانده یا نه، نباید به شک خود اعتنا کند؛ ولى اگر وقتى که آخر آیه را مى خواند شک کند که اوّل آن را خوانده یا نه، بنابر احتیاط واجب باید آن را دوباره بخواند.
«مسألۀ 1191» اگر بعد از رکوع یا سجود شک کند که اعمال واجب آن، مانند ذکر و آرام بودن بدن را انجام داده یا نه، نباید به شک خود اعتنا کند.
«مسألۀ 1192» اگر در حالى که به سجده مى رود شک کند که رکوع کرده یا نه، در صورتى که به سجده نرسیده باشد، باید برگردد و قیام و رکوع را بجا آورد و اگر در حالى که به سجده مى رود شک کند که بعد از رکوع ایستاده یا نه، باید برگردد و بایستد و بعد به سجده برود.
«مسألۀ 1193» اگر در حال برخاستن شک کند که تشهّد یا سجده را بجا آورده یا نه،
باید برگردد و آن را بجا آورد.
«مسألۀ 1194» اگر کسى که نشسته یا خوابیده نماز مى خواند، هنگامى که حمد یا تسبیحات را مى خواند، شک کند که سجده یا تشهّد را بجا آورده یا نه، نباید به شک خود اعتنا کند و اگر پیش از آن که مشغول حمد یا تسبیحات شود، شک کند که سجده یا تشهّد را بجا آورده یا نه، باید آن را بجا آورد.
«مسألۀ 1195» اگر شک کند که یکى از رکنهاى نماز را بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول عملى که بعد از آن است نشده باشد، باید آن را بجا آورد؛ مثلاً اگر پیش از خواندن تشهّد شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه، باید آنها را بجا آورد و چنانچه بعد به خاطر آورد که آن رکن را بجا آورده بوده، چون رکن زیاد شده، نماز او باطل است.
«مسألۀ 1196» اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول عملى که بعد از آن است نشده باشد، باید آن را بجا آورد؛ مثلاً اگر پیش از خواندن سوره شک کند که حمد را خوانده یا نه، باید حمد را بخواند و اگر بعد از انجام آن به خاطر آورد که آن را بجا آورده بوده، چون رکن زیاد نشده، نماز صحیح است.
«مسألۀ 1197» اگر شک کند که رکنى را بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول عمل پس از آن شده باشد - مثل این که مشغول تشهّد باشد و شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه - نباید به شک خود اعتنا کند و اگر به خاطر آورد که آن رکن را بجا نیاورده، در صورتى که مشغول رکن بعد نشده باشد، باید آن را بجا آورد و اعمالى را که پس از آن است نیز انجام دهد و اگر مشغول رکن بعد شده باشد، نماز او باطل است؛ مثلاً اگر پس از گفتن تسبیحات اربعه و پیش از رکوع رکعت سوم به خاطر آورد که دو سجده رکعت دوم را بجا نیاورده، باید آنها را بجا آورد و سپس تشهد و تسبیحات اربعه را تکرار نماید و اگر در رکوع یا بعد از آن به خاطر آورد که آن را بجا نیاورده، نمازش باطل است.
«مسألۀ 1198» اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه، چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است شده باشد، نباید به شک خود اعتنا کند؛ مثلاً اگر هنگامى که مشغول خواندن سوره است، شک کند که حمد را خوانده یا نه، نباید به شک خود اعتنا
کند و اگر بعد به خاطر آورد که آن را بجا نیاورده، در صورتى که مشغول رکن بعد نشده باشد، باید آن را بجا آورد و اگر مشغول رکن بعد شده باشد، نماز او صحیح است؛ بنابر این اگر مثلاً در قنوت به خاطر آورد که حمد را نخوانده، باید بخواند و اگر در رکوع به خاطر آورد، وظیفه اى ندارد و نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1199» اگر شک کند که سلام نماز را گفته یا نه یا شک کند آن را درست گفته یا نه، چنانچه مشغول تعقیب نماز یا مشغول نماز دیگر شده باشد یا به کارى مشغول شود که عرفاً بگویند از نماز خارج شده و به کار دیگرى مشغول شده، نباید به شک خود اعتنا کند و اگر پیش از آنها شک کند، باید سلام را بگوید.