آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
زکات شتر، گاو و گوسفند
اشاره
«مسألۀ 2027» تعلّق زکات به شتر، گاو و گوسفند، غیر از شرطهایى که گفته شد،
مشروط بر این است که در تمام سال از علف بیابان بچرد؛ پس اگر تمام سال یا مقدارى از آن را از علفِ چیده شده، یا از زراعتى که مِلک مالک یا مِلک کس دیگرى است بچرد، زکات ندارد؛ ولى اگر در تمام سال یک روز یا دو روز از علف مالک بخورد، بنابر احتیاط زکات آن واجب مى باشد.
«مسألۀ 2028» اگر انسان براى شتر، گاو و گوسفند خود، چراگاهى را که کسى نکاشته بخرد یا اجاره کند یا براى چراندن در آن باج بدهد، باید زکات را بدهد.
نِصاب شتر
«مسألۀ 2029» شتر دوازده نصاب دارد:
اوّل: «پنج شتر» و زکات آن یک گوسفند است و تا شترها به این تعداد نرسند زکات ندارند.
دوم: «ده شتر» و زکات آن دو گوسفند است.
سوم: «پانزده شتر» و زکات آن سه گوسفند است.
چهارم: «بیست شتر» و زکات آن چهار گوسفند است.
پنجم: «بیست و پنج شتر» و زکات آن پنج گوسفند است.
ششم: «بیست و شش شتر» و زکات آن یک شتر است که داخل سال دوم شده باشد.
هفتم: «سى و شش شتر» و زکات آن یک شتر است که داخل سال سوم شده باشد.
هشتم: «چهل و شش شتر» و زکات آن یک شتر است که داخل سال چهارم شده باشد.
نهم: «شصت و یک شتر» و زکات آن یک شتر است که داخل سال پنجم شده باشد.
دهم: «هفتاد و شش شتر» و زکات آن دو شتر است که داخل سال سوم شده باشند.
یازدهم: «نود و یک شتر» و زکات آن دو شتر است که داخل سال چهارم شده باشند.
دوازدهم: «صد و بیست و یک شتر و بالاتر از آن است» که باید یا چهل تا چهل تا حساب کند و براى هر چهل تا یک شتر بدهد که داخل سال سوم شده باشد؛ یا پنجاه تا پنجاه تا حساب کند و براى هر پنجاه تا یک شتر بدهد که داخل سال چهارم شده باشد و
یا با چهل و پنجاه حساب کند؛ ولى در هر صورت باید به گونه اى حساب کند که چیزى باقى نماند، یا اگر چیزى باقى مى ماند، از نُه تا بیشتر نباشد؛ مثلاً اگر دویست و هفتاد و دو شتر داشته باشد، باید براى صد و پنجاه عدد از آن (سه تا پنجاه تا) سه عدد شتر که وارد سال چهارم شده و براى صد و بیست عدد از آن (سه تا چهل تا) سه عدد شتر که وارد سال سوم شده بدهد و دو عدد باقى مانده مشمول زکات نمى باشد و نمى تواند در این فرض براى دویست و چهل تاى آن (شش تا چهل تا) و یا براى دویست و پنجاه تاى آن (پنج تا پنجاه تا) زکات پرداخت کند و بقیّۀ آن را در پرداخت زکات محاسبه نکند و در تمام موارد شتر یا شترانى که باید براى زکات پرداخت کند باید مادّه باشند.
«مسألۀ 2030» زکات ما بین دو نصاب واجب نیست؛ پس اگر شمارۀ شترهایى که دارد از نصاب اوّل که پنج عدد است بگذرد، تا به نصاب دوم که ده عدد است نرسیده، فقط باید زکات پنج عدد آن را بدهد و همچنین است در نصاب هاى بعد.
نِصاب گاو
«مسألۀ 2031» گاو دو نصاب دارد:
اوّل: «سى رأس» است که اگر شرایط دیگر وجود داشته باشد؛ زکات آن یک گوساله است که داخل سال دوم شده باشد و بنابر احتیاط واجب باید نر باشد.
دوم: «چهل رأس» و زکات آن یک گوساله ماده است که داخل سال سوم شده باشد و زکات ما بین سى و چهل واجب نیست، مثلاً کسى که سى و نُه گاو دارد، فقط باید زکات سى تاى آنها را بدهد و نیز اگر از چهل گاو زیادتر داشته باشد تا به شصت رأس نرسیده، فقط باید زکات چهل تاى آن را بدهد و بعد از آن که به شصت رأس رسید، چون دو برابر نصاب اوّل را دارد، باید دو گوساله که داخل سال دوم شده باشند بدهد و همچنین هرچه بالا رود باید «سى تا سى تا» یا «چهل تا چهل تا» یا با «سى و چهل» حساب نماید و زکات آنها را به دستورى که گفته شد بدهد؛ ولى باید به گونه اى حساب کند که چیزى باقى نماند یا اگر چیزى باقى مى ماند از نُه تا بیشتر نباشد؛ مثلاً اگر هفتاد گاو دارد، باید به حساب «سى
و چهل» حساب کند و براى سى رأس آن زکات سى رأس و براى چهل رأس آن زکاتِ چهل رأس را بدهد؛ چون اگر به حساب سى تا حساب کند، ده رأس گاو، زکات نداده مى ماند.
نِصاب گوسفند
«مسألۀ 2032» گوسفند پنج نصاب دارد:
اوّل: «چهل رأس» و زکات آن یک گوسفند است و تا گوسفند به چهل رأس نرسد زکات ندارد.
دوم: «صد و بیست و یک رأس» و زکات آن دو گوسفند است.
سوم: «دویست و یک رأس» و زکات آن سه گوسفند است.
چهارم: «سیصد و یک رأس» و زکات آن چهار گوسفند است.
پنجم: «چهار صد رأس یا بیشتر»، که باید آنها را «صد تا صد تا» حساب کند و براى هر صد رأس آنها یک گوسفند بدهد و لازم نیست زکات را از خود گوسفندها بدهد، بلکه اگر گوسفند دیگرى بدهد، یا مطابق قیمت گوسفند، پول بدهد کافى است و احتیاط واجب آن است که غیر از پول چیز دیگرى به قصد قیمت داده نشود.
«مسألۀ 2033» زکات ما بین دو نصاب واجب نیست، پس اگر شمارۀ گوسفندهاى کسى از نصاب اوّل که چهل است بیشتر باشد، تا به نصاب دوم که صد و بیست یک است نرسیده، فقط باید زکات چهل رأس آن را بدهد و زیادى آن زکات ندارد و همچنین است در نصاب هاى بعد.
احکام زکات شتر، گاو و گوسفند
«مسألۀ 2034» زکات شتر، گاو و گوسفندهایى که به مقدار نصاب برسند واجب است، چه همۀ آنها نر باشند یا ماده، یا بعضى نر باشند و بعضى ماده.
«مسألۀ 2035» در زکات، گاو و گاومیش یک جنس حساب مى شوند و شتر عربى و غیر عربى یک جنس است و همچنین بز و میش و شیشک در زکات با هم فرق ندارند.
«مسألۀ 2036» اگر گوسفند را براى زکات بدهد، احتیاط آن است که حدّاقل داخل سال دوم شده باشد و اگر بز بدهد، احتیاط آن است که داخل سال سوم شده باشد، هرچند اگر گوسفند هفت ماه و بز یک سالش تمام شده باشد، کافى است.
«مسألۀ 2037» هرگاه تمام نصاب از جنس نر باشد، زکات آن را مى تواند از جنس ماده بدهد و بر عکس؛ همچنین اگر تمام آن گوسفند باشد، مى تواند بز را به عنوان زکات آن بدهد و بر عکس؛ ولى احتیاط واجب آن است که اگر مثلاً گوسفندان خوبى دارد که باید زکات آنها را بدهد و مى خواهد زکات آنهارا از جنس بز بپردازد، بزى که به عنوان زکات مى دهد، بز خوبى باشد و بز کمتر از آن را ندهد. این مسأله در اصناف مختلف شتر و گاو نیز جارى است.
«مسألۀ 2038» اگر چند نفر با هم شریک باشند، هر کدام که سهمش به حدّ نصاب برسد، باید زکات بدهد و بر کسى که سهم او کمتر از نصاب اوّل است زکات واجب نیست.
«مسألۀ 2039» اگر یک نفر در چند جا گاو یا شتر یا گوسفند داشته باشد و روى هم به اندازۀ نصاب باشند، باید زکات آنها را بدهد.
«مسألۀ 2040» اگر گاو و گوسفند و شترى که دارد بیمار ومعیوب هم باشند، باید زکات آنها را بدهد.
«مسألۀ 2041» اگر گاو و گوسفند و شترى که دارد همه مریض یا معیوب یا پیر باشند، مى تواند زکات را از خود آنها بدهد، ولى اگر همه سالم و بى عیب و جوان باشند، نمى تواند زکات آنها را از بیمار یا معیوب یا پیر بدهد، بلکه اگر بعضى از آنها بیمار و برخى سالم و دسته اى معیوب و دستۀ دیگر بى عیب و مقدارى پیر و مقدارى جوان باشند، احتیاط واجب آن است که براى زکات آنها سالم و بى عیب و جوان را بدهد.
«مسألۀ 2042» اگر پیش از تمام شدن ماه یازدهم، گاو و گوسفند و شترى را که دارد با چیز دیگرى عوض کند یا نصابى را که دارد با مقدار نصاب از همان جنس عوض نماید، مثلاً چهل گوسفند بدهد و چهل گوسفند دیگر بگیرد، زکات بر او واجب
نیست.
«مسألۀ 2043» کسى که باید زکات گاو و گوسفند و شتر را بدهد، اگر زکات آنها را از مال دیگرش بدهد، تا وقتى شمارۀ آنها از نصاب کم نشده، همه ساله باید زکات را بدهد و اگر از خود آنها بدهد و از نصاب اوّل کمتر شوند، زکات بر او واجب نیست؛ مثلاً کسى که چهل گوسفند دارد، اگر از مال دیگرش زکات آنها را بدهد، تا وقتى که گوسفندهاى او از چهل کم نشده، همه ساله باید یک گوسفند بدهد و اگر از خود آنها بدهد، تا وقتى دوباره به چهل نرسیده، زکات بر او واجب نیست.