آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اشاره
«مسألۀ 3344» اسباب ارث، یعنى رابطه اى که موجب ارث بردن از میّت مى شود، سه چیز است:
اوّل: «خویشاوندى نَسبى» که خود به سه دسته تقسیم مى شود و تفصیل آن در مسأله بعدى بیان مى شود.
دوم: «خویشاوندى سببى»، یعنى رابطه اى که به سبب نکاح دائم ایجاد مى شود و به وسیلۀ آن زن و شوهر از یکدیگر ارث مى برند.
سوم: «وِلاء» که به وسیلۀ آن کسى که بر دیگرى یک نوع ولایت دارد، در صورت نبودن خویشاوندان نسبى و سببى، از او ارث مى برد و آن بر سه قسم است:
1 -«وِلاء عِتق» که موضوع آن در این زمان منتفى شده است. 2 -«ضِمان جَریره»؛ یعنى این که انسان با کسى قرار مى گذارد که در زندگى ضامن جنایات او باشد و در عوض از او ارث ببرد. 3 -«امامت» که به واسطۀ آن امام مسلمین در برخى از صور که بیان خواهد شد، از میّت ارث مى برد.
«مسألۀ 3345» کسانى که به واسطۀ خویشاوندى نسبى ارث مى برند، سه طبقه هستند:
طبقۀ اوّل: پدر و مادر و فرزندان میّت و با نبودن فرزندان، اولاد آنها هر چه پایین روند هر کدام آنان که به میّت نزدیک تر باشد ارث مى برد و تا یک نفر از این طبقه وجود داشته باشد، طبقۀ دوم ارث نمى برند. طبقۀ دوم: جدّ، یعنى پدر بزرگ و پدر او هر چه بالا رود و جدّه، یعنى مادر بزرگ و مادر او هر چه بالا رود، پدرى باشند یا مادرى و خواهر و برادر و با نبودن برادر و خواهر، اولاد ایشان هر کدام آنان که به میّت نزدیک تر
باشد ارث مى برد و تا یک نفر از این طبقه وجود داشته باشد، طبقۀ سوم ارث نمى برند.
طبقۀ سوم: عمو و عمّه و دایى و خاله هر چه بالا روند و فرزندان آنان هر چه پایین روند و تا یک نفر از عموها و عمّه ها و دایى ها و خاله هاى میّت زنده باشند، فرزندان آنان ارث نمى برند، ولى اگر میّت عموى پدرى و پسر عموى پدر و مادرى داشته باشد و غیر از اینها وارثى نداشته باشد، ارث به پسر عموى پدر و مادرى مى رسد و عموى پدرى ارث نمى برد.
«مسألۀ 3346» اگر عمو و عمّه و دایى و خالۀ خود میّت و فرزندان آنان و اولادِ فرزندان آنان وجود نداشته باشند، عمو و عمّه و دایى و خالۀ پدر و مادر میّت ارث مى برند و اگر اینها نباشند، فرزندان آنها ارث مى برند و اگر اینها هم نباشند، عمو و عمّه و دایى و خالۀ جد و جدّۀ میّت و اگر اینها نباشند، فرزندان آنها ارث مى برند.
«مسألۀ 3347» زن و شوهر به تفصیلى که بعد گفته مى شود، از یکدیگر ارث مى برند.