آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام بیمه
«بیمه» قراردادى است بین بیمه شونده (بیمه گزار) و مؤسسه یا شرکت یا شخصى که بیمه را مى پذیرد (بیمه گر) که به موجب آن یک طرف تعهّد مى کند در ازاء پرداخت وجه یا وجوهى از طرف دیگر، در صورت وقوع حادثه، خسارت وارده بر او را جبران کند و یا وجه معیّنى بپردازد. متعهّد را «بیمه گر»، طرف تعهّد را «بیمه گزار»، وجهى را که بیمه گزار به بیمه گر مى پردازد «حقّ بیمه» و آنچه را که بیمه مى شود «موضوع بیمه» مى گویند و این عقد مثل سایر عقود محتاج به رضایت طرفین است و شرایطى که در عقد و طرفین آن در سایر عقود معتبرند، در این عقد نیز معتبر مى باشند و مى توان این عقد را با هر لغت و زبانى منعقد کرد و تعهدات طرفین قرارداد بیمه به اعتبار انواع و اقسام بیمه متفاوت است.
«مسألۀ 2481» در بیمه هر یک از طرفین قرارداد مى توانند ایجاب یا قبول را اجرا نمایند، ولى باید تمام قیودى که گفته شد معلوم شوند و قرارداد بر اساس آنها واقع گردد.
«مسألۀ 2482» در بیمه علاوه بر شرایطى از قبیل بلوغ و عقل و اختیار و غیر آنها که در سایر عقود لازم است، چند شرط معتبر است:
اوّل: تعیین موضوع بیمه که شخص، مغازه، کشتى، اتومبیل یا هواپیما است.
دوم: تعیین دو طرف عقد که اشخاص یا مؤسسات یا شرکت ها یا دولت هستند.
سوم: تعیین مبلغى که باید بپردازند. چهارم: تعیین اقساطى که باید آن را بپردازند و تعیین زمان اقساط. پنجم: تعیین زمان شروع و پایان بیمه که مثلاً از اوّل فلان ماه یا سال تا چند ماه یا چند سال است. ششم: تعیین خطرهایى که موجب خسارت مى شوند مثل حریق، غرق، سرقت، وفات یا بیمارى و مى توان کلّیّۀ آفاتى را که موجب خسارت مى شوند،
قرارداد کرد.
«مسألۀ 2483» صورت عقد بیمه چند نحو است: یکى آن که بیمه گزار بگوید: «به عهدۀ من است فلان مبلغ را در فلان تعداد قسط هر کدام به مبلغ فلان بدهم، در مقابل اگر خسارتى به مغازۀ من، مثلاً از ناحیۀ حریق یا دزدى وارد شود، جبران نمایى» و طرف هم قبول کند، یا بگوید: «بر عهدۀ من است خسارتى را که به مغازه شما از ناحیۀ حریق یا دزدى وارد مى شود در مقابل آن که فلان مقدار بدهى جبران نمایم» و باید تمام قیودى که در مسألۀ سابق ذکر شد معلوم و قرارداد شوند.
«مسألۀ 2484» لازم نیست در قرارداد بیمه میزان خسارت تعیین شود؛ پس اگر قرار بگذارند که هر مقدار خسارت وارد شد جبران کنند، صحیح است، ولى در عقد بیمه باید تعهدات طرفین عرفاً معلوم و معین باشد.
«مسألۀ 2485» اگر عدّه اى با سرمایۀ مشترک خود مؤسّسه اى را تأسیس کنند و قرار بگذارند که هر خسارتى به هر کدام از آنان وارد شود آن مؤسّسه جبران نماید، اشکال ندارد و باید طبق قرارداد عمل شود و آن را «بیمۀ متقابل» مى نامند و در این فرض چنانچه شرکت مذکور با پول جمع شدۀ شرکا و با اجازۀ آنان به تجارت بپردازد، صحیح است و هر یک از شرکا علاوه بر دریافت خسارت مطابق قرارداد، سهمى هم از سود تجارت خواهند داشت.
«مسألۀ 2486» چون پرداخت اقساط حقّ بیمه به عنوان قرض نیست، بنابر این مؤسّسۀ بیمه کننده مى تواند به منظور تشویق متقاضیان بیمه، متعهّد شود علاوه بر تأمین خسارت، مبلغى هم به آنان بپردازد.
«مسألۀ 2487» ظاهراً با رعایت شرایطى که ذکر شد، تمام اقسام بیمه صحیح مى باشد، چه بیمۀ عمر باشد یا بیمۀ کالاهاى تجارتى یا عمارت ها یا کشتى ها و هواپیماها و یا بیمه کارمندان دولت یا مؤسّسات یا بیمۀ اهل یک قریه یا شهر و بیمه عقد مستقلّى است و مى توان به عنوان بعضى از عقود دیگر از قبیل صلح، آن را اجرا کرد.