آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اشاره
«مسألۀ 444» زنهاى حائض دو دسته اند:
اوّل: زنهایى که در حیض داراى عادت هستند، یعنى در دو ماه متوالى به گونه اى که گفته مى شود در وقت معیّن یا در چند روز معیّن خون مى بینند که خود سه قسم مى باشند:
الف - صاحب عادت وقتیّه و عددیّه. ب - صاحب عادت وقتیّه. ج - صاحب عادت عددیّه، و این سه قسم هر یک به سه دسته تقسیم مى شوند که گفته خواهد شد.
دوم: زنهایى که در حیض داراى عادت نیستند و آنها نیز سه دسته مى باشند:
الف - مُضطربه: و او زنى است که چند ماه خون دیده ولى عادت معینى پیدا نکرده یا عادت او به هم خورده و عادت تازه اى پیدا نکرده است. ب - مبتدئه: و او زنى است که براى اولین مرتبه حائض مى شود. ج - ناسیه: و او زنى است که عادت خود را فراموش کرده است.
«مسألۀ 445» مقصود از یک ماه در مسائل زیر، از ابتداى خون دیدن است تا سى روز، نه از روز اوّل ماه تا آخر ماه.
«مسألۀ 446» در مسایلى که گفته مى شود: «زن باید بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کند»، مقصود آن است که غیر از عبادات بقیّۀ اعمالى را که بر حائض حرام است ترک کند و عبادات خود را به تفصیلى که در استحاضه بیان خواهد شد، بجا آورد.
1 - احکام زنهایى که در حیض داراى عادت مى باشند
«مسألۀ 447» زنهایى که عادت وقتیّه و عددیّه دارند سه دسته اند:
اوّل: زنى که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون حیض ببیند و در وقت معین نیز پاک شود؛ مثلاً دو ماه پشت سر هم از روز اوّل ماه خون ببیند و روز هفتم پاک شود که عادت حیض این زن از اوّل تا هفتم ماه است.
دوم: زنى که از خون پاک نمى شود ولى دو ماه پشت سر هم چند روز معیّن - مثلاً از اوّل تا هشتم ماه - خونى مى ببیند که نشانه هاى حیض را دارد (یعنى غلیظ و سرخ یا تیره و گرم است و با فشار و سوزش بیرون مى آید) و بقیّۀ خونهاى او نشانه هاى استحاضه را دارد (یعنى نشانه هاى حیض را ندارد، مثلاً زرد رنگ است) که عادت او از اوّل تا هشتم ماه است.
سوم: زنى که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون حیض ببیند و بعد از سه روز یا بیشتر خون دیدن، یک روز یا بیشتر پاک شود و دوباره خون حیض ببیند، و مجموع روزهایى که خون دیده و روزهایى که در وسط پاک بوده از ده روز بیشتر نشود و در هر دو ماه مجموع روزهایى که خون دیده و در وسط پاک بوده، به یک اندازه باشد، که در این
صورت عادت او به اندازۀ مجموع روزهایى است که خون دیده و در وسط پاک بوده و لازم نیست روزهایى که در وسط پاک بوده در هر دو ماه به یک اندازه باشد؛ مثلاً اگر در ماه اوّل از روز اوّل تا سوم ماه خون ببیند و سه روز پاک شود و دوباره سه روز خون ببیند و در ماه دوم بعد از آن که سه روز اول ماه را خون دید، سه روز یا کمتر یا بیشتر پاک شود و دوباره خون ببیند و در مجموع نه روز شود، عادت این زن نه روز مى شود.
«مسألۀ 448» زنهایى که عادت وقتیّه دارند سه دسته اند:
اوّل: زنى که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون حیض ببیند و بعد از چند روز پاک شود، ولى شمارۀ روزهاى آن در هر دو ماه یک اندازه نباشد، مثلاً دو ماه پشت سر هم روز اوّل ماه خون ببیند ولى ماه اوّل در روز هفتم و ماه دوم در روز هشتم از خون پاک شود که این زن باید روز اوّل ماه را روز اوّل عادت حیض خود قرار دهد.
دوم: زنى که از خون پاک نمى شود، ولى دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون او نشانه هاى حیض را دارد (یعنى گرم، غلیظ و سرخ یا تیره است و با فشار و سوزش بیرون مى آید) و بقیۀ خونهاى او نشانۀ استحاضه را دارد و شمارۀ روزهایى که خون او نشانۀ حیض را دارد، در هر دو ماه یک اندازه نیست، مثلاً در ماه اوّل، از اوّل تا هفتم ماه و در ماه دوم از اوّل تا هشتم ماه خون او نشانه هاى حیض و در بقیّه آن نشانۀ استحاضه را دارد که این زن نیز باید روز اوّل ماه را روز اوّل عادت حیض خود قرار دهد.
سوم: زنى که دو ماه پشت سر هم در وقت معین، سه روز یا بیشتر خون حیض ببیند و بعد پاک شود و دو مرتبه خون ببیند و تمام روزهایى که خون دیده با روزهایى که در وسط پاک بوده از ده روز بیشتر نشود، ولى این مدّت در ماه دوم کمتر یا بیشتر از ماه اوّل باشد، مثلاً در ماه اوّل هشت روز و در ماه دوم نُه روز باشد و در هر دو ماه خون در اوّل ماه بیاید که این زن نیز باید روز اوّل ماه را روز اوّل عادت حیض خود قرار دهد.
«مسألۀ 449» زنهایى که عادت عددیّه دارند سه دسته اند:
اوّل: زنى که شماره روزهاى حیض او در دو ماه پشت سر هم یک اندازه باشد، ولى وقت خون دیدن او یکى نباشد که در این صورت تعداد روزهایى که خون دیده عادت او
محسوب مى شود؛ مثلاً اگر ماه اوّل از روز اوّل تا پنجم و ماه دوم از یازدهم تا پانزدهم خون ببیند، عادت او پنج روز مى شود.
دوم: زنى که از خون پاک نمى شود، ولى دو ماه پشت سر هم چند روز از خونى که مى بیند نشانۀ حیض و بقیّه نشانه استحاضه را دارد و شمارۀ روزهایى که در آنها خون نشانۀ حیض را دارد، در هر دو ماه یک اندازه است امّا وقت آن یکى نیست که در این صورت تعداد روزهایى که خون او نشانۀ حیض را دارد، عادت او مى شود؛ مثلاً اگر یک ماه از اوّل تا پنجم ماه و ماه بعد از یازدهم تا پانزدهم ماه خون او نشانۀ حیض و در بقیّه ماه نشانۀ استحاضه را داشته باشد، شماره روزهاى عادت او پنج روز مى شود.
سوم: زنى که دو ماه پشت سر هم سه روز یا بیشتر خون ببیند و یک روز یا بیشتر پاک شود و دو مرتبه خون ببیند و وقت دیدن خون در ماه اوّل با ماه دوم فرق داشته باشد که در این صورت اگر مجموع روزهایى که خون دیده و روزهایى که در وسط پاک بوده، از ده روز بیشتر نشود و مجموع روزهاى آن نیز در هر دو ماه به یک اندازه باشد، باید روزهایى را که خون دیده و روزهاى وسط را که پاک بوده حیض قرار دهد و لازم نیست روزهایى که در وسط پاک بوده در هر دو ماه به یک اندازه باشند؛ مثلاً اگر ماه اوّل، از روز اوّل ماه تا سوم خون ببیند و دو روز پاک شود و دوباره سه روز خون ببیند و ماه دوم از یازدهم تا سیزدهم خون ببیند و دو روز یا بیشتر یا کمتر پاک شود و دوباره خون ببیند و روى هم هشت روز شود، عادت او هشت روز مى شود.
«مسألۀ 450» اگر زنى که عادت وقتیّه و عددیّه دارد در وقت عادت خون نبیند و در غیر آن وقت به شمارۀ روزهاى حیض خود خون ببیند، باید همان را حیض قرار دهد، چه پیش از وقت عادت خون دیده باشد و چه بعد از آن.
«مسألۀ 451» اگر زنى که عادت وقتیّه و عددیّه دارد بیشتر از ده روز خون ببیند، خونى که در روزهاى عادت دیده، اگرچه نشانه هاى حیض را نداشته باشد حیض است و خونى که بعد از روزهاى عادت دیده، اگرچه نشانه هاى حیض را داشته باشد، استحاضه است؛ مثلاً اگر زنى که عادت حیض او از اوّل تا هفتم ماه است از اوّل تا دوازدهم خون
ببیند، هفت روز اوّل آن حیض و پنج روز بعد استحاضه مى باشد.
«مسألۀ 452» اگر زنى که عادت وقتیّه و عددیّه دارد در همۀ روزهاى عادت و دو سه روز پیش از آن خون ببیند - به گونه اى که بگویند حیض را جلو انداخته - و روى هم از ده روز بیشتر نشود، همه آنها خون حیض است و اگر در همۀ روزهاى عادت با چند روز پس از آن خون ببیند و روى هم از ده روز بیشتر نشود، چنانچه خونهایى که بعد از عادت دیده، داراى صفات حیض باشد، همه آنها خون حیض است وگرنه فقط ایام عادت حیض است و در بقیه باید بین تروک حیض و اعمال استحاضه جمع کند و اگر در همۀ روزهاى عادت و مقدارى بعد و مقدارى قبل از عادت خون ببیند و مجموع آنها از ده روز بیشتر نشده باشد، چنانچه خونهایى که پس از ایام عادت دیده است، اوصاف حیض را داشته باشد، همه ایام عادت و قبل و بعد از آن حیض است وگرنه خونهایى را که در ایام عادت و قبل از آن دیده حیض قرار دهد و در بقیه باید بین تروک حیض و اعمال استحاضه جمع کند و در تمامى صورتهایى که در بالا گفته شد، اگر مجموع خونى که مى بیند از ده روز بیشتر شود، فقط روزهاى عادت او حیض بوده و خونى که جلوتر یا پس از آن دیده، خون استحاضه مى باشد و چنانچه در آن روزها عبادت نکرده، باید آنها را قضا نماید.
«مسألۀ 453» اگر زنى که عادت وقتیّه و عددیّه دارد، در مقدارى از روزهاى عادت و مقدارى پیش از عادت خون ببیند - به گونه اى که بگویند حیض را جلو انداخته - و روى هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و اگر از ده روز بیشتر شود، باید روزهایى که در عادت خون دیده با چند روز پیش از آن را که روى هم به اندازۀ روزهاى عادت او مى شود، حیض و روزهاى قبل از آن را استحاضه قرار دهد و اگر مقدارى از روزهاى عادت را با چند روز بعد از عادت خون ببیند، چنانچه خونى که بعد از ایام عادت دیده داراى صفات حیض نباشد و دو خون روى هم از ده روز بیشتر نشود، خونى را که در عادت دیده، حیض قرار دهد و در بقیه بین تروک حیض و اعمال مستحاضه جمع نماید، به شرط آن که خونى، که در عادت دیده کمتر از سه روز نباشد وگرنه تمام خون استحاضه است؛ و اگر دو خون روى هم از ده روز بیشتر شود، چنانچه خونى که در ایام
عادت دیده کمتر از سه روز نباشد، باید آن را حیض قرار دهد و در بقیه به مقدارى که به اندازۀ باقى ماندۀ عدد عادت او تکمیل شود، بین تروک حیض و اعمال مستحاضه جمع کند و مابقى آن را تا آخرِ خون، استحاضه قرار دهد و چنانچه خونى که در ایام عادت دیده کمتر از سه روز باشد، تمام خون را استحاضه قرار دهد؛ اگر خونى که بعد از عادت دیده داراى صفات حیض باشد و مجموع خونى که دیده از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و اگر بیشتر شود، باید روزهایى که در عادت خون دیده با چند روز بعد از آن را که روى هم به اندازۀ روزهاى عادت او مى شود، حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد.
«مسألۀ 454» اگر زنى که عادت وقتیّه و عددیّه دارد در وقت عادت خود خون ببیند، ولى شمارۀ روزهاى آن کمتر یا بیشتر از روزهاى عادت او باشد و بعد از پاک شدن، دوباره به شمارۀ روزهاى عادتى که داشته خون ببیند، باید خون اول را حیض قرار دهد، حتى اگر تعداد روزهاى آن بیشتر از تعداد روزهاى عادت او باشد، به شرط آن که خون در روزهایى که بیشتر از ایام عادت اوست، داراى صفات حیض باشد وگرنه خون در آن روزها استحاضه محسوب مى شود و خون دوم نیز چنانچه با خون اول به اندازۀ ده روز یا بیشتر فاصله داشته باشد و داراى صفات حیض باشد، حیض است و اگر داراى صفات حیض نباشد، استحاضه محسوب مى شود و اگر با خون اول کمتر از ده روز فاصله داشته باشد و مجموع روزهایى که خون دیده و روزهایى که در وسط پاک بوده کمتر از ده روز باشد، چنانچه خون دوم داراى صفات حیض باشد، باید مجموع خون هایى را که دیده به همراه روزهایى که در وسط پاک بوده، حیض قرار دهد و چنانچه خون دوم داراى صفات حیض نباشد، استحاضه است؛ و اگر مجموع روزهایى که خون دیده و روزهایى که در وسط پاک بوده، بیشتر از ده روز باشد، باید طبق مسألۀ شمارۀ 462 عمل نماید.
«مسألۀ 455» اگر زنى که عادت وقتیّه دارد در وقت عادت یا دو سه روز جلوتر خون ببیند - به گونه اى که بگویند حیض را جلو انداخته - اگرچه آن خون نشانه هاى حیض را نداشته باشد، باید به مجرد دیدن خون به احکامى که براى زن حائض گفته شد، عمل کند و چنانچه بعد بفهمد حیض نبوده (مثل این که پیش از سه روز پاک شود) باید
عبادت هایى را که بجا نیاورده، قضا نماید و اگر دو سه روز بعد از وقت عادت خون شروع شود، اگر واجد صفات حیض باشد، حیض وگرنه استحاضه است.
«مسألۀ 456» زنى که عادت وقتیّه دارد، اگر بیشتر از ده روز خون ببیند، چنانچه مقدارى از خون داراى صفات حیض بوده و بقیه داراى صفات حیض نباشد، باید خونى را که داراى صفات حیض است، حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد، به شرط آن که اولاً:
خونى که داراى صفات حیض است، کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نباشد و ثانیاً:
خون دیگرى با آن تعارض نکند؛ یعنى قبل از گذشتن ده روز از پایان خون اول که داراى صفات حیض است، خون دیگرى نبیند که داراى صفات حیض بوده و مجموع آن و خون اول و روزهایى که در بین آنها واقع شده، بیشتر از ده روز باشد.
«مسألۀ 457» اگر زنى که عادت وقتیّه دارد بیشتر از ده روز خون ببیند و تمام آن داراى صفات حیض باشد و یا هیچ مقدار از آن صفات حیض را نداشته باشد و یا دو شرطى را که در مسألۀ قبل گفته شد، نداشته باشد، چنانچه تعداد روزهاى عادت خویشان پدرى یا مادرى او - زنده باشند یا مرده - به یک اندازه باشد و یا تعداد کسانى که عادتشان با بقیّه فرق مى کند، بسیار کم باشد، در صورتى که عادتشان کمتر از هفت روز باشد، باید آن را حیض قرار دهد و اگر بیشتر از هفت روز باشد، هفت روز را حیض قرار دهد و در هر دو صورت در اختلاف روزهاى عادت خویشان و هفت روز، بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کند و بقیه را استحاضه قرار دهد، مثلاً اگر عادت خویشان او چهار روز باشد، باید تا چهار روز را حیض قرار داده و سپس تا سه روز بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کند و اگر عادت خویشان او هشت روز باشد، باید تا هفت روز را حیض قرار داده و سپس یک روز بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کند و اگر خویشاوندى نداشت یا تعداد روزهاى عادت آنان یک اندازه نبود، مثلاً عادت بعضى پنج روز و عادت بعضى دیگر سه روز بود، بنابر احتیاط واجب هفت روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
«مسألۀ 458» زنى که عادت وقتیّه دارد و شمارۀ عادت خویشان خود و یا هفت روز
را عادت حیض خود قرار مى دهد، باید روزى را که در هر ماه اوّل عادت او بوده، اوّل حیض خود قرار دهد، مثلاً زنى که هر ماه در روز اوّل ماه خون مى دیده ولى گاهى روز هفتم و گاهى روز هشتم پاک مى شده، چنانچه یک ماه دوازده روز خون ببیند و عادت خویشان او هفت روز باشد، باید هفت روز اوّل ماه را حیض و باقى را استحاضه قرار دهد.
«مسألۀ 459» زنى که عادت عددیّه دارد، اگر خونى ببیند که نشانه هاى حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند و چنانچه بعد بفهمد حیض نبوده، باید عبادت هایى را که بجا نیاورده قضا نماید و اگر نشانه هاى حیض را نداشته باشد، باید بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع کند، پس اگر خون به اندازۀ عادت او استمرار بیابد و سپس قطع شود، معلوم مى شود که حیض بوده و اگر روزهایى که در آنها خون مى بیند کمتر از شمارۀ عادت او و یا بیشتر از آن شود، معلوم مى شود که استحاضه بوده است.
«مسألۀ 460» اگر زنى که عادت عددیه دارد کمتر از عادت خود خون ببیند و یا بیشتر از شمارۀ عادت خود خون ببیند ولى از ده روز بیشتر نشود، روزهایى را که داراى صفات حیض بوده، حیض و بقیه را استحاضه قرار مى دهد، به شرط آن که روزهایى که خون داراى صفات حیض بوده کمتر از سه روز نباشد وگرنه تمام خون استحاضه است.
«مسألۀ 461» اگر زنى که عادت عددیّه دارد بیشتر از شمارۀ عادت خود خون ببیند و از ده روز نیز بیشتر شود، چنانچه همۀ خونهایى که دیده مثل هم باشند، باید براى تعیین روز شروع حیض، به وقت شروع عادت خویشان خود مراجعه کند و از آن وقت به تعداد روزهاى عادت خود را حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد و اگر خویشاوندى نداشت و یا وقت شروع عادت آنان یکسان نبود، باید از هنگام دیدن خون، به تعداد روزهاى عادت خود را حیض قرار دهد و اگر همۀ خونهایى که دیده یک جور نباشند بلکه چند روز از آن نشانه حیض و چند روز دیگر نشانه استحاضه را داشته باشد، اگر روزهایى که خون نشانه حیض را دارد با شمارۀ روزهاى عادت او یک اندازه باشد، باید همان روزها را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و اگر تعداد روزهایى که خون نشانۀ حیض را دارد از تعداد روزهاى عادت او بیشتر باشد، فقط به اندازۀ روزهاى عادت خود را حیض و
بقیّه را استحاضه قرار دهد و اگر تعداد روزهایى که خون نشانۀ حیض را دارد از تعداد روزهاى عادت او کمتر باشد، باید آن روزها را با چند روز دیگر که روى هم به اندازۀ روزهاى عادت او مى شوند، حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد.
«مسألۀ 462» اگر زنى که داراى عادت است بعد از آن که سه روز یا بیشتر خون دید پاک شود و دوباره سه روز یا بیشتر خون ببیند و فاصلۀ پاکى بین دو خون کمتر از ده روز باشد و همۀ روزهایى که خون دیده با روزهایى که در وسط پاک بوده از ده روز بیشتر باشد؛ مثل آن که پنج روز خون ببیند و پنج روز پاک شود و دوباره پنج روز خون ببیند، سه صورت دارد:
الف - آن که تمام یا قسمتى از یکى از خونهایى که دیده، در روزهاى عادت باشد وخون دیگر در روزهاى عادت نباشد که در این صورت چنانچه تعداد روزهاى خونى که در عادت دیده با عدد عادت او برابر و یا بیشتر از آن باشد و یا مجموع ایام عادت و ایام پاکى او بیشتر از ده روز باشد، باید همۀ خونى را که در عادت دیده حیض و خون دیگر را استحاضه قرار دهد و در غیر این صورت، به تعدادى که خونِ در ایام عادت از روزهاى عادت کمتر دارد، از خون دیگر تکمیل مى کند و مجموع آنها را با ایامى که در وسط پاک بوده، حیض قرار مى دهد و بقیۀ خون خارج عادت را استحاضه قرار مى دهد؛ مثلاً اگر عادت او از دوم تا ششم ماه باشد و یک ماه از اوّل تا سوم ماه خون ببیند و بعد چهار روز پاک شود و دوباره از هشتم تا دوازدهم ماه خون ببیند، باید از اوّل تا نهم ماه را حیض و از دهم تا دوازدهم را استحاضه قرار دهد، ولى اگر از اوّل ماه تا پنجم یا بیشتر از آن خون ببیند و پاک شود و دوباره خون ببیند، خون اوّل را حیض و خون دیگر را استحاضه قرار مى دهد. همچنین اگر از اوّل تا سوم ماه خون ببیند و بعد شش روز یا بیشتر پاک شود و سپس دوباره خون ببیند، باید خون اوّل را حیض و خون دیگر را استحاضه قرار دهد.
ب - آن که هیچ یک از دو خون در ایام عادت نباشد که در این صورت اگر داراى عادت عددیّه بوده و یکى از آنها به تعداد ایام عادت باشد، آن را حیض و دیگرى را استحاضه قرار مى دهد، وگرنه خونى که داراى صفات حیض است، حیض و دیگرى
استحاضه است و اگر هر دو داراى صفات حیض باشند، بنابر احتیاط واجب خون اوّل را حیض و دومى را استحاضه قرار مى دهد و اگر هیچ یک داراى صفات حیض نباشند، هر دو استحاضه مى باشند.
ج - آن که مقدارى از خون اوّل و دوم در روزهاى عادت باشد که در این صورت خون هایى که در ایام عادت واقع شده اند به همراه ایام پاکى بین آنها حیض و بقیّۀ خون دوم که خارج از ایام عادت بوده، استحاضه مى باشد و بقیّۀ خون اوّل که پیش از ایام عادت بوده، اگر مجموع آن و ایام عادت بیشتر از ده روز شود، آن نیز استحاضه مى باشد وگرنه حیض است؛ مثلاً اگر عادت او از سوم تا دهم ماه بوده، در صورتى که از اوّل تا ششم ماه خون ببیند و دو روز پاک شود و بعد تا پانزدهم خون ببیند، از اوّل تا دهم حیض است و از یازدهم تا پانزدهم استحاضه مى باشد.
«مسألۀ 463» زنى که در حیض داراى عادت است، اگر دو ماه پشت سر هم بر خلاف عادت خود خونى ببیند که وقت آن یا شمارۀ روزهاى آن یا هم وقت و هم شمارۀ روزهاى آن یکى باشند، عادت او به آنچه در این دو ماه دیده است برمى گردد؛ مثلاً اگر از روز اوّل تا هفتم ماه خون مى دیده و پاک مى شده، چنانچه دو ماه از دهم تا هفدهم ماه خون ببیند و پاک شود، عادت او از دهم تا هفدهم مى شود و اگر دو بار بر خلاف عادت خون ببیند، ولى آن دو بار نه در وقت و نه در عدد مانند هم نباشند، بنابر احتیاط باید میان احکام عادتى که داشته و احکام مضطربه جمع کند و اگر چند بار بر خلاف عادت خود خونى ببیند که نه در وقت و نه در عدد مانند هم نباشند، حکم زن مضطربه را دارد.
2 - احکام زنهایى که در حیض داراى عادت نیستند
«مسألۀ 464» مبتدئه، مضطربه و ناسیه، به محض دیدن خونى که نشانه هاى حیض را دارد، باید عبادت را ترک کنند و چنانچه بعد بفهمند حیض نبوده - مثل این که قبل از سه روز خون قطع شود و یا نشانه هاى حیض را از دست بدهد - باید عبادت هایى را که بجا نیاورده اند، قضا نمایند و اگر نشانه هاى حیض را نداشته باشد، آن را استحاضه قرار
مى دهند، حتى اگر تا سه روز ادامه پیدا کند.
«مسألۀ 465» اگر مضطربه، مبتدئه و یا ناسیه، بیشتر از ده روز خون ببیند، خونى را که داراى صفات حیض است، حیض و خونى را که داراى صفات استحاضه است، استحاضه قرار مى دهد، به شرط آن که اوّلاً: خون داراى صفات حیض کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نباشد و ثانیاً: خون دیگرى با آن تعارض نکند، یعنى قبل از گذشتن ده روز از پایان خونى که داراى صفات حیض است، خون دیگرى نبیند که داراى صفات حیض بوده و مجموع آن و خون اول که داراى صفات حیض است و روزهایى که در بین آنها واقع شده، بیشتر از ده روز باشد، مثل آن که پنج روز خون سرخ یا تیره و چهار روز خون زرد و دوباره هفت روز خون سرخ یا تیره ببیند.
«مسألۀ 466» اگر مضطربه، مبتدئه و یا ناسیه، بیشتر از ده روز خون ببیند و تمام آن فاقد صفات حیض باشد و یا خونى که داراى صفات حیض است کمتر از سه روز باشد، تمام آن استحاضه است.
«مسألۀ 467» اگر مضطربه و یا مبتدئه، بیشتر از ده روز خون ببیند و تمام آن داراى صفات حیض باشد و یا قسمتى از آن داراى صفات حیض باشد، ولى خونى که داراى صفات حیض است بیشتر از ده روز باشد و یا خون دیگرى با آن تعارض کند، باید در عدد روزهاى حیض به عادت خویشان خود مراجعه کند، پس اگر عادت آنان کمتر از هفت روز باشد، از ابتداى دیدن خون به اندازۀ عادت آنان را حیض قرار مى دهد و اگر عادت آنان بیشتر از هفت روز باشد، از ابتداى دیدن خون به اندازۀ هفت روز را حیض قرار مى دهد و در هر دو صورت، در اختلاف روزهاى عادت خویشان و هفت روز، بین تروک حائض و اعمال مستحاضه جمع مى کند و اگر خویشاوندى نداشت یا شمارۀ روزهاى عادت آنان یک اندازه نبود، بنابر احتیاط واجب باید از ابتداى دیدن خون تا هفت روز را حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد.
«مسألۀ 468» اگر ناسیه بیشتر از ده روز خون ببیند و تمام آن داراى صفات حیض باشد و یا خونى که داراى صفات حیض است بیشتر از ده روز باشد و یا خون دیگرى با
آن تعارض کند، بنابر احتیاط واجب باید از ابتداى دیدن خون تا هفت روز را حیض و بقیّه را استحاضه قرار دهد.