آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
ارث طبقۀ دوم
«مسألۀ 3358» طبقۀ دوم از کسانى که به واسطۀ خویشاوندى نَسَبى ارث مى برند، عبارتند از «جدّ»، یعنى پدر بزرگ و «جدّه»، یعنى مادربزرگ و «برادران» و «خواهران» میّت و اگر میّت، برادر و خواهر نداشته باشد، اولاد آنها ارث مى برند.
«مسألۀ 3359» اگر وارث میّت فقط «یک برادر» یا «یک خواهر» باشد، همۀ مال به او مى رسد و اگر «چند برادر» یا «چند خواهر» پدر و مادرى باشد، مال به طور مساوى بین آنان قسمت مى شود و اگر «برادر و خواهر پدر و مادرى» با هم باشند، هر برادرى دو برابر خواهر مى برد؛ مثلاً اگر «دو برادر و یک خواهر پدر و مادرى» داشته باشد، مال را پنج قسمت مى کنند، هر یک از برادرها دو قسمت و خواهر یک قسمت آن را مى برد.
«مسألۀ 3360» اگر میّت «برادر و خواهر پدر و مادرى» داشته باشد، «برادر یا خواهر پدرى» که از مادر با میّت جدا است ارث نمى برد و اگر برادر و خواهر پدر و مادرى نداشته باشد، چنانچه فقط «یک خواهر» یا «یک برادر» پدرى داشته باشد، همۀ مال به او مى رسد و
اگر «چند برادر» یا «چند خواهرِ پدرى» داشته باشد، مال به طور مساوى بین آنان قسمت مى شود و اگر «برادر و خواهر پدرى» داشته باشد، هر برادرى دو برابر خواهر مى برد.
«مسألۀ 3361» اگر وارث میّت فقط «یک خواهر» یا «یک برادرِ» مادرى باشد که از پدر با میّت جدا است، همۀ مال به او مى رسد و اگر «چند برادر مادرى» یا «چند خواهر مادرى» یا «چند برادر و خواهر مادرى» باشند، مال به طور مساوى بین آنان قسمت مى شود.
«مسألۀ 3362» اگر میّت «برادر و خواهر پدر و مادرى» و «برادر و خواهر پدرى» و «یک برادر مادرى» یا «یک خواهر مادرى» داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمى برند و مال را شش قسمت مى کنند، یک قسمت آن را به برادر یا خواهر مادرى و بقیّه را به برادر و خواهر پدر و مادرى مى دهند و هر برادرى دو برابر خواهر ارث مى برد.
«مسألۀ 3363» اگر میّت «برادر و خواهر پدر و مادرى» و «برادر و خواهر پدرى» و «برادر و خواهر مادرى» داشته باشد، برادر و خواهر پدرى ارث نمى برند و مال را سه قسمت مى کنند، یک قسمت آن را برادر و خواهر مادرى به طور مساوى بین خودشان قسمت مى کنند و بقیّه را به برادر و خواهر پدر و مادرى مى دهند و هر برادرى دو برابر خواهر ارث مى برد.
«مسألۀ 3364» اگر وارث میّت فقط «برادر و خواهر پدرى» و «یک برادر مادرى» یا «یک خواهر مادرى» باشد، مال را شش قسمت مى کنند، یک قسمت آن را برادر یا خواهر مادرى مى برد و بقیّه را به برادر و خواهر پدرى مى دهند و هر برادرى دو برابر خواهر ارث مى برد.
«مسألۀ 3365» اگر وارث میّت فقط «برادر و خواهر پدرى» و چند «برادر و خواهر مادرى» باشد، مال را سه قسمت مى کنند، یک قسمت آن را برادر و خواهر مادرى به طور مساوى بین خودشان قسمت مى کنند و بقیّه را به برادر و خواهر پدرى مى دهند و هر برادرى دو برابر خواهر ارث مى برد.
«مسألۀ 3366» اگر وارث میّت فقط «برادر و خواهر و زن» او باشد، زن ارث خود
را به تفصیلى که در «ارث زن و شوهر» گفته مى شود مى برد و خواهر و برادر به نحوى که در مسائل گذشته گفته شد، ارث خود را مى برند و نیز اگر زنى بمیرد و وارث او فقط «خواهر و برادر و شوهر» او باشد، شوهر نصف مال را مى برد و خواهر و برادر به نحوى که در مسائل گذشته گفته شد، ارث خود را مى برند؛ ولى با ارث بردن زن یا شوهر، از سهم برادر و خواهر مادرى چیزى کم نمى شود و از سهم برادر و خواهر پدر و مادرى یا پدرى کم مى شود؛ مثلاً اگر وارث میّت «شوهر و برادر و خواهر مادرى» و «برادر و خواهر پدر و مادرى» او باشد، نصف مال به شوهر مى رسد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به برادر و خواهر مادرى مى دهند و آنچه مى ماند مال برادر و خواهر پدر و مادرى است، پس اگر همۀ مال او شش هزار تومان باشد، سه هزار تومان به شوهر و دو هزار تومان به برادر و خواهر مادرى و یک هزار تومان به برادر و خواهر پدر و مادرى مى دهند.
«مسألۀ 3367» اگر میّت خواهر و برادر نداشته باشد، سهم ارث آنان را به اولاد آنها مى دهند و سهم برادرزاده و خواهر زادۀ مادرى به طور مساوى بین آنان قسمت مى شود و از سهمى که به برادرزاده و خواهرزادۀ پدرى یا پدر و مادرى مى رسد، هر پسرى دو برابر دختر مى برد.
«مسألۀ 3368» اگر وارث میّت فقط «یک جدّ» یا «یک جدّه» باشد، چه پدرى باشد و چه مادرى، همۀ مال به او مى رسد و با بودن جدّ میّت، پدر جدّ او ارث نمى برد.
«مسألۀ 3369» اگر وارث میّت فقط «جدّ و جدّۀ پدرى» باشد، مال سه قسمت مى شود، دو قسمت را جدّ و یک قسمت را جدّه مى برد و اگر «جدّ و جدّۀ مادرى» باشد، مال را به طور مساوى بین خودشان قسمت مى کنند.
«مسألۀ 3370» اگر وارث میّت فقط «یک جدّ» یا «جدّۀ پدرى» و «یک جدّ» یا «جدّۀ مادرى» باشد، مال سه قسمت مى شود، دو قسمت را جدّ یا جدّۀ پدرى و یک قسمت را جدّ یا جدّۀ مادرى مى برد.
«مسألۀ 3371» اگر وارث میّت «جدّ و جدّۀ پدرى» و «جدّ و جدّۀ مادرى» باشد، مال سه قسمت مى شود، یک قسمت آن را جدّ و جدّۀ مادرى به طور مساوى بین خودشان قسمت
مى کنند و دو قسمت آن را به جدّ و جدّۀ پدرى مى دهند و جدّ دو برابر جدّه مى برد.
«مسألۀ 3372» اگر وارث میّت فقط «زن و جدّ و جدّۀ پدرى» و «جدّ و جدّۀ مادرى» او باشد، زن ارث خود را به تفصیلى که در مسألۀ 3391 به بعد گفته مى شود مى برد و یک قسمت از سه قسمت اصل مال را به جدّ و جدّۀ مادرى مى دهند که به طور مساوى بین خودشان قسمت کنند و بقیّه را به جدّ و جدّۀ پدرى مى دهند و جدّ دو برابر جدّه مى برد و اگر وارث میّت «شوهر و جدّ و جدّه» باشد، شوهر نصف مال را مى برد و جدّ و جدّه به دستورى که در مسائل گذشته گفته شد، ارث خود را مى برند.
«مسألۀ 3373» اگر وارث میّت «پدر بزرگ» یا «مادر بزرگ» یا هر دوى آنان با «برادر» یا «خواهر» و یا هر دو و یا با «برادرزاده» یا «خواهرزاده» و یا هر دو باشند، در همۀ این موارد پدربزرگ حکم یک برادر و مادربزرگ حکم یک خواهر را براى میّت دارند، ولى مانع از ارث بردن برادرزاده و خواهرزاده نمى شوند.