آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام مجهول المالک و حیوان و انسان گم شده
«مجهول المالک» به مالى مى گویند که صاحب آن مشخص نیست.
«مسألۀ 3142» اگر حیوانى مثل گوسفند یا مرغ وارد خانۀ انسان شود و صاحب آن معلوم نباشد، حکم لُقَطه را ندارد بلکه «مجهول المالک» مى باشد، پس باید براى پیدا کردن صاحب آن جستجو کند و چنانچه از یافتن او مأیوس شد، حیوان یا بهاى آن را صدقه بدهد و بنابر احتیاط از حاکم شرع براى صدقه دادن اجازه بگیرد. همچنین است اگر کبوترى که بال آن بریده شده است وارد منزل انسان شود، ولى اگر بال کبوتر بریده نباشد و انسان نداند صاحب دارد یا نه، مى تواند آن را به قصد تملّک براى خود بردارد و اگر بداند صاحب دارد، باید آن را به صاحب آن برگرداند و اگر صاحب آن را نشناسد و از پیدا کردن او مأیوس باشد، باید آن را صدقه دهد.
«مسألۀ 3143» اگر در جایى که عمران و آبادى است حیوانى را پیدا کند، یکى از دو صورت را دارد:
اوّل: اگر حیوان سالم بوده و در معرض تلف نباشد، جایز نیست آن را بگیرد و اگر گرفت باید آن را حفظ کند و علوفۀ آن را نیز تأمین کند و حق ندارد از صاحب آن عوض آن را مطالبه نماید و در صورتى که آن حیوان گوسفند باشد و صاحب آن پیدا نشود، مى تواند آن را براى صاحب آن نگهدارد و یا این که پس از سه روز آن را بفروشد و پول آن را از طرف صاحب آن صدقه بدهد و چنانچه صاحب آن پیدا شود و صدقه را قبول نکند، باید پول آن را به صاحب آن بدهد.
دوم: اگر حیوان در اثر بیمارى یا غیر آن در معرض تلف باشد، جایز است آن را
بگیرد و در این صورت واجب است علوفۀ آن را تأمین کند و در صورتى که قصد رایگان نداشته باشد، مى تواند پس از پیدا شدنِ صاحب آن عوض آن را مطالبه نماید و یا این که از شیر یا پشم یا سوارى آن به طور معمول استفاده کند و از مخارج آن کم کند و اگر حیوان تلف شود، ضامن آن نیست، مگر این که در حفظ آن کوتاهى کرده باشد.
«مسألۀ 3144» اگر حیوانى را در جایى که عمران و آبادى نیست، مانند بیابان ها، جنگل ها، کوه ها و راه هاى بیابانى پیدا کند و صاحب آن معلوم نباشد، دو صورت دارد:
اوّل: اگر در آن محل آب و گیاه وجود داشته باشد و حیوان از لحاظ جسمى و قدرت دویدن بتواند خود را از درندگان حفظ کند، جایز نیست آن را بگیرد.
دوم: اگر در آن محل آب و گیاه وجود نداشته باشد و یا حیوان در معرض خطر باشد، مانند گوسفند و بچّه شتر، جایز است آن را بگیرد و به مقدار ممکن معرّفى کند و چنانچه از پیدا کردن صاحب آن مأیوس شود، مى تواند آن را تملّک کند و یا این که براى صاحب آن حفظ نماید، ولى در صورت تملّک اگر صاحب آن پیدا شود، باید عوض آن را به او بدهد.
«مسألۀ 3145» اگر بچّه اى گم شود و ولىّ او پیدا نشود و یا او را سرِ راه گذاشته باشند، جایز است بلکه اگر در معرض تلف شدن باشد واجب است که انسان او را بردارد و حفظ کند و مخارج او را تأمین نماید تا به حدّ بلوغ برسد و یا پدر یا مادر یا جدّ پدرى او پیدا شود و چنانچه بچّه مالى همراه خود داشته باشد، جایز است با اجازۀ حاکم شرع آن مال را به مصرف او برساند و اگر مال نداشته باشد، از بیت المال یا زکوات یا مردم خیّر براى مخارج او کمک بگیرد و اگر ممکن نشد، خودش مخارج او را بدهد و در این صورت مى تواند مخارجى را که متحمّل مى شود، یادداشت کند تا پس از بزرگ شدن و تمکّن بچّه، از او مطالبه نماید.
«مسألۀ 3146» مالى که صاحب آن مشخّص است ولى به هیچ وجه به او دسترسى نیست، در حکم مجهول المالک مى باشد.