آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
احکام جماعت
«مسألۀ 1501» مأموم باید غیر از حمد و سوره، همه ذکرهاى نماز را خودش بخواند، ولى اگر رکعت اوّل یا دوم مأموم رکعت سوم یا چهارم امام باشد، باید حمد و سوره را بخواند.
«مسألۀ 1502» اگر مأموم در رکعت اوّل و دوم نماز صبح، مغرب و عشاء صداى حمد و سورۀ امام را بشنود، نباید حمد و سوره را بخواند و بنابر احتیاط واجب باید به قرائت امام گوش دهد، بلکه اگر کلمات امام را تشخیص ندهد نیز احتیاطاً حکم همین است و اگر صداى امام را نشنود، مستحب است حمد و سوره را بخواند، ولى باید آهسته بخواند و چنانچه سهواً بلند بخواند، اشکال ندارد.
«مسألۀ 1503» اگر مأموم بعضى از کلمات حمد و سورۀ امام را بشنود، احتیاط واجب آن است که حمد و سوره را نخواند.
«مسألۀ 1504» اگر مأموم سهواً حمد و سوره را بخواند یا گمان کند صدایى که
مى شنود صداى امام نیست و حمد و سوره بخواند و بعد بفهمد صداى امام بوده، نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1505» اگر شک کند که صداى امام را مى شنود یا نه یا صدایى بشنود و نداند صداى امام است یا صداى شخص دیگر، مى تواند به قصد قربت مطلقه حمد و سوره را بخواند، اگرچه بهتر است آن را نخواند.
«مسألۀ 1506» بنابر احتیاط واجب مأموم نباید در رکعت اوّل و دوم نماز ظهر و عصر، حمد و سوره را به عنوان جزء واجب نماز بخواند، ولى خواندن حمد و سوره به قصد قربت مطلقه اشکال ندارد و اگر حمد و سوره نخواند، مستحب است به جاى آن ذکر بگوید.
«مسألۀ 1507» مأموم نباید تکبیرة الاحرام را پیش از امام بگوید، بلکه احتیاط واجب آن است که تا تکبیر امام تمام نشده، تکبیر نگوید.
«مسألۀ 1508» اگر مأموم پیش از امام عمداً نیز سلام دهد، نماز او صحیح است؛ ولى احتیاط مستحب آن است که اگر سلام امام را مى شنود، پیش از امام سلام ندهد.
«مسألۀ 1509» اگر مأموم غیر از تکبیرة الاحرام، ذکرهاى دیگر نماز را پیش از امام بگوید، اشکال ندارد؛ ولى اگر آنها را بشنود یا بداند امام چه هنگام ذکرهاى نماز را مى گوید، احتیاط مستحب آن است که پیش از امام نگوید.
«مسألۀ 1510» مأموم باید غیر از آنچه در نماز خوانده مى شود، اعمال دیگر آن مانند رکوع و سجود را با امام یا کمى بعد از امام بجا آورد و اگر عمداً پیش از امام عملى را انجام دهد، نماز او فرادى مى شود؛ اما اگر در حال قرائت امام عمداً به رکوع رود، نمازش باطل مى شود و اگر عمداً عملى را مدت زیادى پس از امام انجام دهد و یا این که در یک رکن عمداً امام را درک نکند - مثل این که امام سر از رکوع بردارد و مأموم هنوز به رکوع نرفته باشد - نماز او فرادى مى شود، بلکه اگر سهواً نیز امام را در یک رکن درک نکند، بنابر احتیاط نمازش فرادى مى شود.
«مسألۀ 1511» اگر سهواً پیش از امام سر از رکوع بردارد، چنانچه امام در رکوع باشد، باید به رکوع برگردد و با امام سر بردارد و در این صورت زیاد شدن رکوع که رکن
است، نماز را باطل نمى کند و اگر برنگردد، نماز او فرادى مى شود و اگر به رکوع برگردد و پیش از آن که به رکوع برسد امام سر بردارد، نماز او صحیح است هرچند احتیاط مستحب آن است که نماز را دوباره بخواند.
«مسألۀ 1512» اگر سهواً سر بردارد و ببیند امام در سجده است، باید به سجده برگردد و چنانچه برنگردد، نمازش فرادى مى شود و چنانچه در هر دو سجده این اتّفاق بیفتد و برگردد، براى زیاد شدن دو سجده که رکن است، نماز باطل نمى شود.
«مسألۀ 1513» اگر کسى سهواً پیش از امام سر از سجده بردارد و دوباره به سجده برود، چنانچه امام قبل از رسیدن او به سجده سر بردارد، نماز او صحیح است؛ ولى اگر در هر دو سجده این اتّفاق بیفتد، احتیاط مستحب این است که نماز را تمام کند و سپس آن را دوباره بخواند.
«مسألۀ 1514» اگر سهواً سر از رکوع یا سجده بردارد و سهواً یا به گمان این که به امام نمى رسد به رکوع یا سجده نرود، نماز او به جماعت صحیح است.
«مسألۀ 1515» اگر سر از سجده بردارد و ببیند امام در سجده است، چنانچه به گمان این که سجدۀ اوّل امام است و به قصد این که با امام سجده کند، به سجده برود و بفهمد سجدۀ دوم امام بوده و یا به گمان این که سجدۀ دوم امام است به سجده برود و بفهمد سجدۀ اوّل امام بوده، احتیاط واجب آن است که نماز را تمام کرده و دوباره آن را بخواند.
«مسألۀ 1516» اگر سهواً پیش از امام به رکوع برود، باید سر بردارد و با امام به رکوع برود و نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1517» اگر سهواً پیش از امام به رکوع برود و به گونه اى باشد که اگر برگردد به چیزى از قرائت امام نرسد، چنانچه برنگردد، نماز او فرادى مى شود؛ ولى اگر به گونه اى باشد که با برگشتن مقدارى از قرائت امام را درک کند، چنانچه برنگردد نمازش باطل است.
«مسألۀ 1518» اگر پیش از امام به سجده برود، واجب است که سر بردارد و با امام به سجده رود و نماز او صحیح است و اگر عمداً سر بر نداشت، نماز او فرادى مى شود.
«مسألۀ 1519» اگر قبل از امام به رکوع یا سجده برود، در مواردى که لازم است
برگردد - و در مسائل قبل گفته شد - بنابر احتیاط باید قبل از سر برداشتن ذکر رکوع یا سجده را حتى به مقدار یک «سبحان اللّه» بگوید و اگر با گفتن یک «سبحان اللّه» نیز به امام نمى رسد، مى تواند ذکر نگوید و از امام متابعت نماید و یا نیّت فرادى کند و ذکر بگوید و نماز را تمام کند.
«مسألۀ 1520» اگر امام در رکعتى که قنوت ندارد اشتباهاً قنوت بخواند یا در رکعتى که تشهّد ندارد اشتباهاً مشغول خواندن تشهّد شود، مأموم نباید قنوت و تشهّد را بخواند، ولى نمى تواند پیش از امام به رکوع رود یا پیش از ایستادن امام بایستد، بلکه باید صبر کند تا قنوت یا تشهّد امام تمام شود و بقیّۀ نماز را با او بخواند.
«مسألۀ 1521» اگر مأموم در رکعت دوم اقتدا کند، قنوت و تشهّد را با امام مى خواند و احتیاط آن است که هنگام خواندن تشهّد، انگشتان دست و سینۀ پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند کند و باید بعد از تشهّد با امام برخیزد و حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت نداشته باشد، حمد را تمام کند و در رکوع خود را به امام برساند و اگر با خواندن حمد به رکوع امام نرسد، بنابر احتیاط باید نیّت فرادى کند و نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1522» اگر هنگامى که امام در رکعت دوم نماز چهار رکعتى است اقتدا کند، باید در رکعت دوم نماز خود که رکعت سوم امام است، بعد از دو سجده بنشیند و تشهّد را به مقدار واجب بخواند و برخیزد و قبل از رکوع خود را به امام برساند و تسبیحات اربعه را بگوید و در رکوع نیز خود را به امام برساند و اگر قبل از رکوع یا در رکوع به امام نرسد، بنابر احتیاط واجب باید نماز را فرادى تمام کند.
«مسألۀ 1523» اگر امام در حال قیام رکعت سوم یا چهارم باشد و مأموم بداند که اگر اقتدا کند و حمد را بخواند به رکوع امام نمى رسد، بنابر احتیاط واجب باید صبر کند تا امام به رکوع رود و بعد اقتدا نماید.
«مسألۀ 1524» اگر در حال قیام رکعت سوم یا چهارم امام اقتدا کند، باید حمد و سوره را بخواند و اگر براى سوره وقت نداشته باشد، باید حمد را تمام کند و در رکوع خود را به امام برساند و اگر در رکوع به امام نرسد، بنابر احتیاط واجب باید نماز را فرادى تمام کند.
«مسألۀ 1525» کسى که مى داند اگر سوره را بخواند در رکوع به امام نمى رسد، باید سوره را نخواند و اگر بخواند و در رکوع به امام نرسد، نماز او به صورت فرادى صحیح است.
«مسألۀ 1526» کسى که اطمینان دارد که اگر سوره را شروع کند یا تمام نماید به رکوع امام مى رسد، احتیاط واجب آن است که سوره را شروع کند یا اگر شروع کرده تمام نماید.
«مسألۀ 1527» کسى که اطمینان دارد اگر سوره را بخواند به رکوع امام مى رسد، چنانچه سوره را بخواند و به رکوع نرسد، بنابر احتیاط واجب نماز او فرادى مى شود.
«مسألۀ 1528» اگر امام ایستاده باشد و مأموم نداند که در کدام رکعت است، مى تواند اقتدا کند، ولى باید حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و اگر بعد بفهمد که امام در رکعت اوّل یا دوم بوده، نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1529» اگر به گمان این که امام در رکعت اوّل یا دوم است حمد و سوره را نخواند و بعد از رکوع بفهمد که در رکعت سوم یا چهارم بوده، نمازش صحیح است؛ ولى اگر پیش از رکوع بفهمد، باید حمد و سوره را بخواند و اگر وقت نداشته باشد، فقط حمد را بخواند و در رکوع خود را به امام برساند.
«مسألۀ 1530» اگر به گمان این که امام در رکعت سوم یا چهارم است، حمد و سوره را بخواند و پیش از رکوع یا بعد از آن بفهمد که در رکعت اوّل یا دوم بوده، نماز او صحیح است.
«مسألۀ 1531» اگر هنگامى که مشغول نماز مستحبّى است جماعت بر پا شود، چنانچه اطمینان نداشته باشد که اگر نماز را تمام کند به جماعت مى رسد، مستحب است نماز را رها کند و مشغول نماز جماعت شود، بلکه اگر اطمینان نداشته باشد که به رکعت اوّل مى رسد، مستحب است به همین دستور رفتار نماید.
«مسألۀ 1532» اگر هنگامى که مشغول نماز سه رکعتى یا چهار رکعتى است جماعت برپا شود، چنانچه به رکوع رکعت سوم نرفته و اطمینان نداشته باشد که اگر نماز را تمام
کند به جماعت مى رسد، مستحب است به نیّت نماز مستحبّى نماز را دو رکعتى تمام کند و خود را به جماعت برساند.
«مسألۀ 1533» اگر نماز امام تمام شود و مأموم مشغول تشهّد یا سلام اوّل باشد، لازم نیست نیّت فرادى کند.
«مسألۀ 1534» کسى که در رکعت دوم به امام اقتدا کرده، مى تواند هنگامى که امام تشهّد رکعت آخر را مى خواند، برخیزد و نماز را تمام کند و یا انگشتان دست و سینۀ پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.
«مسألۀ 1535» اگر مأموم بعد از نماز بفهمد که امام عادل نبوده یا کافر بوده یا بدون وضو نماز خوانده، نماز جماعت او صحیح است.
«مسألۀ 1536» اگر پس از نماز معلوم شود که امام رکنى را ترک کرده یا به واسطۀ فراموشى با بدن یا لباس نجس نماز خوانده، نماز مأموم صحیح است به شرط آنکه خللى در ارکان نماز فرادى وارد نشده باشد، مثلاً به جهت متابعت از امام رکن زیاد نکرده باشد.
«مسألۀ 1537» بنابر احتیاط واجب اگر مأموم یک مرد باشد، باید طرف راست امام بایستد و اگر چند مرد باشند، باید پشت سر امام بایستند و اگر یک مرد و یک زن یا یک مرد و چند زن باشند، باید مرد طرف راست امام و زنها پشت سر امام بایستند و اگر چند زن باشند، باید پشت سر امام بایستند و اگر چند مرد و چند زن باشند، باید مردها پشت سر امام و زنها پشت سر مردها بایستند و اگر یک زن باشد، مى تواند در پشت سر امام و یا طرف راست او به نحوى بایستد که جاى سجده او مساوى با زانو یا محل ایستادن امام باشد.