آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
شرایط سر بریدن حیوان (ذبح)
«مسألۀ 3188» سر بریدن حیوان پنج شرط دارد:
اوّل: کسى که سر حیوان را مى برد - مرد باشد یا زن - باید مسلمان باشد و اظهار دشمنى با اهل بیت پیامبر صلى الله علیه و آله و سلم نکند و بچّه مسلمان هم اگر ممیّز باشد، یعنى خوب و بد را بفهمد، مى تواند سر حیوان را ببرد.
دوم: سرِ حیوان را با کارد تیز ببرند و کارد باید از فلزى باشد که معمولاً با آن چاقو مى سازند؛ ولى چنانچه پیدا نشود و به گونه اى باشد که اگر سر حیوان را نبرند مى میرد، با چیز تیزى که چهار رگ آن را جدا کند، مانند شیشه و سنگ تیز، مى شود سر آن را برید.
سوم: در هنگام سر بریدن، جلوى بدن حیوان باید رو به قبله باشد و کسى که مى داند باید رو به قبله سر ببرد، اگر عمداً حیوان را رو به قبله نکند، حیوان حرام مى شود؛ ولى اگر فراموش کند یا مسأله را نداند یا قبله را اشتباه کند یا نداند قبله کدام طرف است یا نتواند حیوان را رو به قبله کند، اشکال ندارد.
چهارم: وقتى که مى خواهد سر حیوان را ببرد یا کارد به گلویش بگذارد، به نیّت سر بریدن نام خدا را ببرد و همین قدر که بگوید: «بسم الله» کافى است و اگر بدون قصدِ سر بریدن نام خدا را ببرد، آن حیوان پاک نمى شود و گوشت آن هم حرام است، ولى اگر از روى فراموشى نام خدا را نبرد، اشکال ندارد.
پنجم: حیوان بعد از سر بریدن حرکتى بکند، اگرچه مثلاً چشم یا دُم خود را حرکت دهد یا پاى خود را به زمین بزند تا معلوم شود زنده بوده است.
«مسألۀ 3189» براى رو به قبله کردن حیوان در حال ذبح، کیفیّت خاصّى معتبر نیست و فرقى نمى کند که حیوان را به جانب راست یا چپ بخوابانند یا سر پا نگاه دارند، ولى باید به گونه اى باشد که بگویند رو به قبله است.
«مسألۀ 3190» در ذِبح کننده «اختیار» شرط نیست، پس اگر کسى از روى اکراه ولى با مراعات شرایط شرعى حیوان را ذبح کند، حلال و پاک است؛ همچنین لازم نیست بردن نام خدا از نظر ذبح کننده واجب باشد، پس اگر کسى معتقد به وجوب آن نباشد اما هنگام ذبح به قصد ذبح نام خدا را بر زبان جارى کند، کافى است.
«مسألۀ 3191» گفتن «بسم اللّه» توسّط شخص دیگرى غیر از ذبح کننده و یا توسط ضبط صوت و نظایر آن کافى نیست.
«مسألۀ 3192» سر بریدن حیوان با دستگاه هایى که اخیراً متداول شده، در صورتى که شرایط شرعى - مانند رو به قبله بودن، بسم اللّه گفتن و غیر آن - رعایت شود، جایز است و لازم نیست براى هر کدام «بسم اللّه» بگوید، بلکه اگر هنگام زدن دکمه و گفتن «بسم اللّه» ذبح چند حیوان را قصد کند و «بسم اللّه» را به قصد آنها بگوید، همۀ آنها حلال مى شوند، به شرط آن که همۀ آنها عرفاً در یک زمان باشند؛ ولى اگر به تدریج و با فاصله ذبح شوند، باید براى هر کدام یک «بسم اللّه» گفته شود.
«مسألۀ 3193» گوشت ها یا مرغ هاى سر بریده اى که از کشورهاى غیر اسلامى وارد مى شوند، محکوم به نجاست و حرمت و مردارند، مگر آن که ذبح شرعى آنها ثابت شود؛ ولى گوشت هایى که در بازار مسلمانان به فروش مى روند و احتمال داده مى شود که به طور شرعى ذبح شده باشند، حلال و خرید و فروش آنها جایز است.
«مسألۀ 3194» بى حس کردن حیوان توسّط دستگاه یا هر وسیلۀ دیگرى قبل از ذبح، اگر به طور کامل نباشد و مانع از خروج خون متعارف از حیوان پس از سربریدن نشود، اشکال ندارد و باید در غیر حال ناچارى از وارد کردن ضربۀ گیج کننده به سر حیوان قبل از ذبح - اگر موجب اذیّت حیوان باشد - خوددارى شود، ولى موجب حرام شدن گوشت حیوان نمى شود.